Tiêu chuẩn kỹ thuật đối với hệ thống hút khói hành lang tòa nhà

Rate this post

Tiêu chuẩn kỹ thuật đối với hệ thống hút khói hành lang tòa nhà hiện được xác định chủ yếu theo QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023, đặc biệt là Phụ lục D về bảo vệ chống khói. Không phải hành lang nào cũng bắt buộc lắp quạt hút khói cơ khí; phải căn cứ chiều cao PCCC, số tầng, chiều dài hành lang, khả năng thông gió tự nhiên, công năng nhà, buồng thang và giải pháp bảo vệ chống khói của toàn công trình.

Khi thuộc diện phải thoát khói, thiết kế không thể chọn quạt theo kinh nghiệm kiểu “bao nhiêu lần trao đổi gió mỗi giờ”. Lưu lượng hút khói hành lang phải được tính toán; đồng thời phải xử lý đúng miệng hút khói, giếng/ống dẫn, van khói, quạt chịu nhiệt, cấp khí bù, vị trí xả khói và liên động với hệ thống báo cháy. TCVN 5687:2024 là một tài liệu kỹ thuật có thể được sử dụng để tính toán, thiết kế hệ thống thông gió và bảo vệ chống khói phù hợp với hồ sơ áp dụng.

Bài viết được PCCC Hùng Gia Phát cập nhật ngày 12/09/2026.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ HIỆN CĂN CỨ VÀO NHỮNG QUY CHUẨN, TIÊU CHUẨN NÀO?

Tiêu chuẩn kỹ thuật đối với hệ thống hút khói hành lang tòa nhà hiện phải lấy QCVN 06:2022/BXD cùng Sửa đổi 1:2023 làm căn cứ bắt buộc về an toàn cháy; việc tính toán và thiết kế chi tiết có thể sử dụng các tiêu chuẩn phù hợp như TCVN 5687:2024 khi được lựa chọn áp dụng trong hồ sơ thiết kế.

Các tài liệu cần mở khi thiết kế gồm:

  • QCVN 06:2022/BXD – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình.
  • Sửa đổi 1:2023 QCVN 06:2022/BXD, ban hành kèm Thông tư 09/2023/TT-BXD, hiệu lực từ 01/12/2023 và hiện còn hiệu lực.
  • Phụ lục D của QCVN 06 về bảo vệ chống khói.
  • TCVN 5687:2024 – Thông gió và điều hòa không khí – Yêu cầu thiết kế, thay thế TCVN 5687:2010.
  • Các tài liệu chuẩn về thiết bị, thử nghiệm giới hạn chịu lửa, hệ thống báo cháy và nguồn điện an toàn được lựa chọn trong thiết kế.

Một điều cần nói rõ:

QCVN là quy chuẩn bắt buộc trong phạm vi áp dụng.

TCVN là tiêu chuẩn; việc sử dụng phải căn cứ hồ sơ thiết kế, quy chuẩn viện dẫn và tài liệu chuẩn được lựa chọn.

Vậy nên đừng lấy một công thức trong TCVN rồi tách khỏi QCVN 06 để kết luận công trình đã đạt.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ CÓ MỤC ĐÍCH CHÍNH LÀ GÌ?

Mục đích của hệ thống hút xả khói hành lang là hạn chế khói tích tụ và lan truyền trên tuyến thoát nạn, duy trì điều kiện để con người thoát ra ngoài và tạo điều kiện cho lực lượng chữa cháy tiếp cận.

Phụ lục D QCVN 06 xác định bảo vệ chống khói nhằm:

  • Tạo điều kiện an toàn cho người thoát nạn.
  • Hạn chế sự lan truyền của khói và sản phẩm cháy.
  • Hỗ trợ lực lượng chữa cháy cứu người, phát hiện và khoanh vùng đám cháy.

Giải pháp có thể gồm:

  • Phân vùng khói.
  • Thông gió tự nhiên khi có cháy.
  • Hút xả khói.
  • Cấp không khí chống khói.
  • Tạo áp suất dương tại các khu vực cần bảo vệ.

Quy chuẩn đặt mục tiêu duy trì biên dưới lớp khói không thấp hơn 2 m so với mặt sàn cao nhất có thể đi bộ trong khu vực được bảo vệ, trừ trường hợp tài liệu chuẩn áp dụng quy định khác.

Nói dễ hiểu hơn:

Mục tiêu không phải hút sạch 100% khói.

Mục tiêu là giữ phần không gian mà người đang chạy thoát nạn còn sử dụng được.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ KHI NÀO BẮT BUỘC PHẢI THOÁT KHÓI?

QCVN 06 quy định một số nhóm hành lang bắt buộc phải có giải pháp thoát khói khi cháy.

Những trường hợp quan trọng nhất gồm:

  1. Hành lang, trừ hành lang bên, và sảnh của nhà ở, nhà công cộng, nhà hành chính – phụ trợ trong cơ sở công nghiệp và nhà hỗn hợp có chiều cao PCCC lớn hơn 28 m.
  2. Hành lang và đường hầm đi bộ ở tầng hầm, tầng nửa hầm khi chúng liên thông với các phòng có người làm việc thường xuyên.
  3. Hành lang dài trên 15 m, không có thông gió tự nhiên khi cháy, của nhà từ 2 tầng trở lên thuộc các nhóm:
    • Nhà sản xuất, kho hạng A, B, C.
    • Nhà công cộng.
    • Nhà hành chính – phụ trợ trong cơ sở công nghiệp.
    • Nhà hỗn hợp.
  4. Hành lang chung và sảnh chung, trừ hành lang bên, của nhà có buồng thang bộ không nhiễm khói.
  5. Các hành lang thương mại bao quanh sảnh thông tầng trong trường hợp thuộc quy định liên quan.

Điểm cần chú ý là:

Không thể hỏi đơn giản:

“Tòa nhà mấy tầng phải hút khói hành lang?”

Số tầng chỉ là một yếu tố.

Phải xem cả:

chiều cao PCCC + chiều dài hành lang + thông gió tự nhiên + loại nhà + loại cầu thang + vị trí tầng hầm.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – HÀNH LANG DÀI TRÊN 15 M CÓ LUÔN PHẢI LẮP QUẠT HÚT KHÓI KHÔNG?

Không.

Mốc 15 m chỉ phát sinh yêu cầu trong những trường hợp cụ thể của D.2, đặc biệt là hành lang không có thông gió tự nhiên khi cháy và thuộc nhóm công trình quy chuẩn liệt kê.

Sửa đổi 1:2023 còn bổ sung một ngoại lệ:

Không yêu cầu thiết kế thoát khói cho hành lang dài trên 15 m, không có thông gió tự nhiên tại các tầng của nhà nhóm F4 cao từ 6 tầng trở xuống, khi tầng đó được trang bị:

  • Hệ thống báo cháy tự động sử dụng đầu báo khói; hoặc
  • Hệ thống chữa cháy tự động.

Điều kiện phải đọc đúng toàn bộ, không được tách riêng chữ “dưới 6 tầng” rồi kết luận khỏi làm.

Thật ra đây là lỗi khá phổ biến.

Kỹ thuật nhìn thấy hành lang 18 m.

Lập tức vẽ quạt hút.

Trong khi chưa kiểm:

Có cửa mở ra ngoài không?

Nhà thuộc nhóm nào?

Có sprinkler không?

Có đầu báo khói không?

Cầu thang loại gì?

Thiết kế như vậy rất dễ dư hệ thống hoặc sai giải pháp ngay từ đầu.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – THẾ NÀO ĐƯỢC COI LÀ HÀNH LANG CÓ THÔNG GIÓ TỰ NHIÊN KHI CHÁY?

Không phải hành lang có cửa kính là mặc nhiên được tính là có thông gió tự nhiên khi cháy.

QCVN 06 đưa ra các cách đáp ứng cụ thể.

Một phương án là bố trí cửa sổ mở hoặc lỗ mở trên tường ngoài với:

  • Mép trên cửa không thấp hơn 2,5 m.
  • Mép dưới không cao quá 1,5 m so với sàn.
  • Tổng chiều rộng phần mở được không nhỏ hơn 1,6 m cho mỗi 30 m chiều dài hành lang.
  • Cửa phải dễ dàng mở bằng tay khi người đứng trên sàn.

Sửa đổi 1:2023 còn bổ sung một giải pháp khác:

Có thể bố trí các ô cửa mở phân bố tương đối đều trên kết cấu bao che ngoài:

  • Mép dưới ô cửa ở độ cao không nhỏ hơn 2,2 m so với sàn.
  • Tổng diện tích hữu hiệu không nhỏ hơn 2,5% diện tích sàn hành lang.

Điều đáng lưu ý:

Cửa kính cố định không mở được thì không thể cứ tính vào diện tích thông gió.

Mặt dựng kính rất đẹp.

Nhưng khói không đi xuyên kính.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ CÓ PHẢI LUÔN DÙNG HỆ THỐNG CƯỠNG BỨC KHÔNG?

Không phải mọi trường hợp đều bắt buộc dùng quạt cơ khí.

Theo Sửa đổi 1:2023:

Đối với nhà một tầng, có thể sử dụng:

  • Thoát khói tự nhiên; hoặc
  • Hút xả khói cưỡng bức.

Đối với nhà nhiều tầng, giải pháp cơ khí thường được sử dụng, nhưng quy chuẩn cho phép áp dụng thoát khói tự nhiên nếu có tính toán chứng minh phù hợp và đáp ứng mục tiêu bảo vệ chống khói.

Riêng tầng trên cùng của nhà nhiều tầng còn có thể sử dụng:

  • Van khói.
  • Cửa nắp hút khói.
  • Cửa trời mở.
  • Cửa chớp mở không đón gió vào.

theo điều kiện thiết kế.

Đây là thay đổi cần cập nhật.

Không nên lấy câu cũ:

“Nhà nhiều tầng bắt buộc hút khói cơ khí.”

rồi áp tuyệt đối cho mọi công trình.

Bây giờ phải nhìn vào phương án và tính toán.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ CÓ TRƯỜNG HỢP NÀO ĐƯỢC MIỄN HÚT KHÓI HÀNH LANG KHÔNG?

Có.

Một trường hợp đáng chú ý là hành lang hoặc sảnh mà toàn bộ các gian phòng mở cửa vào hành lang đó đã được thiết kế thoát khói trực tiếp.

Ngoài ra, đối với một số hành lang không thuộc các trường hợp đặc biệt tại D.2 a và b, nếu:

  • Không có thông gió tự nhiên khi cháy.
  • Không có người làm việc thường xuyên trong tất cả các gian phòng mở cửa vào hành lang.
  • Các cửa đó là cửa ngăn cháy kín khói.

thì có thể thuộc trường hợp không phải áp dụng yêu cầu D.2.

Nhưng cần đọc điều kiện rất kỹ.

Không phải cứ lắp cửa chống cháy là bỏ được hút khói.

Phải đồng thời đúng:

Công năng.

Tình trạng có người.

Loại cửa.

Và điều khoản hành lang đang áp dụng.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – LƯU LƯỢNG HÚT KHÓI ĐƯỢC XÁC ĐỊNH THẾ NÀO?

Lưu lượng hút khói hành lang phải được xác định bằng tính toán, không có một mức số lần trao đổi không khí cố định áp dụng cho mọi tòa nhà.

QCVN 06 yêu cầu việc tính toán hút khói từ hành lang thuộc D.2 a, b, c, d được thực hiện cho từng đoạn hành lang có chiều dài không lớn hơn 60 m.

TCVN 5687:2024 cũng quy định khối lượng khói cần thải căn cứ tính chất và bố trí chất cháy, đồng thời Phụ lục H đưa ra phương pháp tham khảo.

Ví dụ công thức tham khảo đối với hành lang:

Nhà ở:

G1 = 3420 × B × n × H^1,5

Nhà công cộng:

G1 = 4300 × B × n × H^1,5 × Kd

Trong đó các tham số liên quan đến:

  • Chiều rộng cánh cửa.
  • Chiều cao cửa.
  • Số người thoát.
  • Tổng chiều rộng cửa.
  • Hệ số mở cửa.

Nói thật, đây là lý do không nên chọn quạt theo kiểu:

“Hành lang 500 m², lấy 10 lần trao đổi gió là xong.”

Hút khói cháy không phải thông gió toilet.

Cơ chế tính hoàn toàn khác.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – CÓ QUY ĐỊNH 10 LẦN TRAO ĐỔI KHÔNG KHÍ MỖI GIỜ KHÔNG?

Không có một quy định chung trong QCVN 06 rằng mọi hành lang phải hút khói bằng 10 ACH.

Đây là một trong những cách hiểu sai chúng tôi gặp khá nhiều.

Con số số lần trao đổi không khí thường được dùng cho:

  • Thông gió vệ sinh.
  • Thông gió thông thường.
  • Một số gian phòng kỹ thuật.

Còn hút khói khi cháy phải được tính theo điều kiện cháy và mục tiêu bảo vệ chống khói.

TCVN 5687:2024 tách riêng Chương 7 về bảo vệ chống khói khi có cháy, khác với phần thông gió thông thường.

Vậy nên khi xem bản vẽ mà chỉ thấy:

“Quạt hút khói = thể tích × 10 lần/h”

thì nên hỏi ngay:

Căn cứ tính ở đâu?

Mô hình cháy nào?

Lưu lượng khói bao nhiêu?

Đã tính gió rò lọt chưa?

Đã tính khí bù chưa?

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – MỘT MIỆNG HÚT KHÓI ĐƯỢC PHỤC VỤ BAO NHIÊU MÉT HÀNH LANG?

QCVN 06 quy định chiều dài hành lang mà một cửa thu khói được tính phục vụ phụ thuộc hình dạng hành lang.

Cụ thể:

  • Hành lang thẳng: không lớn hơn 45 m.
  • Hành lang gấp khúc: không lớn hơn 30 m.
  • Hành lang dạng vòng khép kín: không lớn hơn 20 m.

Chiều dài hành lang được tính theo tổng chiều dài các đoạn liên tiếp.

Đây là thông số khác với mốc 60 m tại D.4.

Đừng nhầm:

60 m liên quan đoạn tính toán lưu lượng.

45 m / 30 m / 20 m liên quan phạm vi hành lang của một cửa thu khói theo hình dạng.

Một hành lang chữ L dài 40 m không thể cứ nhìn tổng chiều dài dưới 45 m rồi đặt một miệng.

Hành lang đó là hành lang gấp khúc.

Mốc áp dụng khác.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – MIỆNG HÚT KHÓI PHẢI ĐẶT Ở ĐÂU?

Miệng hút khói của giếng hút khói phải được bố trí phía trên khu vực tích tụ khói.

QCVN 06 quy định cửa thu khói của giếng hút khói:

  • Đặt dưới trần hành lang.
  • Không thấp hơn dạ cửa, tức cạnh trên của lỗ cửa đi của lối ra thoát nạn.
  • Có thể kết nối với giếng hút qua ống nhánh.

TCVN 5687:2024 cũng quy định cửa hút khói được bố trí:

  • Trên giếng thải khói.
  • Dưới trần hành lang hoặc sảnh.
  • Hoặc nối vào giếng thông qua ống nhánh.

Điều này khá hợp lý.

Khói nóng nổi lên trên.

Nếu đặt miệng hút thấp gần sàn thì đang hút vào đúng lớp không khí mà người thoát nạn cần.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – ỐNG GIÓ VÀ GIẾNG HÚT KHÓI PHẢI CHỊU LỬA BAO NHIÊU?

Giới hạn chịu lửa của ống hút khói và giếng khói không có một giá trị EI duy nhất cho toàn hệ thống; phải căn cứ vị trí của đường ống đối với khoang cháy và chức năng của đoạn ống.

QCVN 06 đưa ra các mức chính:

  • EI 120: đường ống, kênh dẫn nằm ngoài phạm vi khoang cháy mà hệ thống phục vụ.
  • EI 60: trong khoang cháy khi thải khói từ gara kín.
  • EI 45: đường ống, kênh dẫn khói theo phương đứng trong khoang cháy khi hút trực tiếp tại khu vực được phục vụ.
  • EI 30: các trường hợp khác nằm trong khoang cháy được phục vụ.

Sửa đổi 1:2023 còn bổ sung các trường hợp có thể không yêu cầu chỉ tiêu I hoặc không yêu cầu giới hạn chịu lửa riêng nếu đồng thời đáp ứng những điều kiện kỹ thuật cụ thể về vật liệu ống, sprinkler và khả năng không gây cháy lan.

Vậy nên câu:

“Ống hút khói hành lang luôn EI45.”

không hoàn toàn đúng.

Phải xác định đoạn ống đó đang:

Đi đứng.

Đi ngang.

Ở trong hay ngoài khoang cháy.

Và hệ thống phục vụ khu vực nào.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – VAN KHÓI PHẢI ĐẠT GIỚI HẠN CHỊU LỬA BAO NHIÊU?

Đối với hành lang và sảnh, van ngăn cháy loại thường đóng dùng trong hệ thống hút khói được QCVN 06 quy định giới hạn chịu lửa không thấp hơn EI 30 trong các cấu hình liên quan.

Cụ thể gồm:

  • EI 30 khi van nằm trên ống nhánh từ giếng thu khói.
  • EI 30 khi van khói lắp trực tiếp trên lỗ mở của giếng thu khói.

Trong trạng thái bình thường:

Van thường đóng.

Khi xảy ra cháy đúng khu vực:

Van khu vực cần hút mở.

Quạt hút hoạt động.

Các van ở tầng/khu vực không cần hút vẫn phải giữ trạng thái phù hợp để hạn chế lan khói.

Nói thật, hệ thống có quạt rất mạnh nhưng van tầng cháy không mở thì gần như bằng không.

Đây là hạng mục phải test liên động thực tế.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – QUẠT HÚT KHÓI PHẢI CHỊU NHIỆT BAO NHIÊU?

QCVN 06 không quy định một mức duy nhất kiểu “mọi quạt hút khói phải F300/60”.

Quạt hút khói phải có khả năng chịu nhiệt phù hợp với nhiệt độ dòng khí tính toán và yêu cầu của khu vực được bảo vệ.

Quy chuẩn đưa ra các ví dụ khả năng làm việc như:

  • 0,5 giờ ở 200°C.
  • 0,5 giờ ở 300°C.
  • 1 giờ ở 300°C.
  • 1 giờ ở 400°C.
  • 1 giờ ở 600°C.
  • 1,5 giờ ở 600°C.

Việc chọn loại nào phải căn cứ tính toán nhiệt độ khói và thiết kế.

Đây là một điểm rất quan trọng khi chọn thiết bị.

Không phải thấy catalogue có chữ “smoke exhaust fan” là mua.

Phải khớp:

Nhiệt độ.

Thời gian.

Lưu lượng.

Cột áp.

Điểm làm việc thực.

Hồ sơ thử nghiệm/chứng nhận của thiết bị.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – CÓ BẮT BUỘC CẤP KHÍ BÙ KHÔNG?

Khi hút khói làm giảm khối lượng không khí trong khu vực được bảo vệ thì phải có giải pháp cấp không khí bù phù hợp.

Sửa đổi QCVN 06 quy định không khí bù có thể được cấp:

  • Theo cơ chế tự nhiên.
  • Theo cơ chế cưỡng bức.

Nếu bù tự nhiên, có thể dùng:

  • Cửa.
  • Cửa sổ.
  • Khe/lỗ mở thông với không khí bên ngoài.

Các vị trí cấp phải bố trí ở phần dưới khu vực được bảo vệ.

Đối với lỗ mở mà con người sử dụng để thoát nạn, vận tốc dòng khí qua lỗ mở không được vượt quá 6 m/s theo điều kiện quy chuẩn.

Nói đơn giản:

Quạt đang hút 50.000 m³/h ra ngoài.

Nhưng công trình kín hoàn toàn.

Không có khí bù.

Lúc đó quạt không tự tạo ra không khí.

Áp âm tăng.

Lưu lượng thực tụt.

Cửa thoát có thể khó mở.

Hệ thống thiết kế trên giấy đúng nhưng vận hành không đạt.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – KHÍ BÙ CÓ ĐƯỢC LẤY TỪ BẤT KỲ VỊ TRÍ NÀO KHÔNG?

Không.

Không khí chống khói phải được lấy từ vùng không bị nhiễm khói.

TCVN 5687:2024 nêu điểm lấy không khí trực tiếp từ bên ngoài phải cách cửa xả hoặc lỗ thoát khí thải ít nhất 5 m trong trường hợp được quy định.

Điều này nghe đơn giản nhưng ngoài công trình rất dễ sai.

Miệng cấp khí đặt trên mái.

Ngay bên cạnh quạt xả khói.

Quạt xả lên.

Quạt cấp hút ngược lại.

Hệ thống đang tự đưa khói trở lại công trình.

Đó là lỗi bố trí chứ không phải lỗi công suất quạt.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – VỊ TRÍ XẢ KHÓI RA NGOÀI PHẢI BỐ TRÍ THẾ NÀO?

Khói phải được xả ra vị trí không gây tái nhiễm vào nhà hoặc ảnh hưởng tới các cửa hút không khí.

QCVN 06 quy định nhiều phương án.

Nếu xả lên mái:

  • Vị trí xả cách cửa lấy không khí của hệ thống cấp khí chống khói tối thiểu 5 m.
  • Nếu mái làm bằng vật liệu cháy, chiều cao ống xả thường phải tối thiểu 2 m, trừ các giải pháp bảo vệ hoặc quạt mái phù hợp.

Nếu xả qua tường ngoài:

  • Cửa xả cách cửa của nhà ít nhất 5 m theo phương ngang và đứng.
  • Cao hơn mặt đất 2 m.
  • Khoảng cách có thể giảm trong trường hợp đạt vận tốc xả tối thiểu 20 m/s theo điều kiện quy chuẩn.

Nếu dùng giếng xả tách biệt đặt trên mặt đất:

Khoảng cách đến tường ngoài có cửa hoặc miệng hút của hệ thống liên quan có thể phải từ 15 m theo cấu hình quy chuẩn.

Đây là lý do vị trí quạt mái nên được chốt ngay từ thiết kế MEP.

Đừng để tới khi lắp mới hỏi:

“Xả khói về phía nào?”

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – HỆ THỐNG PHẢI KHỞI ĐỘNG TỰ ĐỘNG HAY BẰNG TAY?

Phải có cả kích hoạt tự động và kích hoạt từ xa theo QCVN 06.

Hệ thống bảo vệ chống khói phải được kích hoạt tự động từ:

  • Hệ thống báo cháy tự động; hoặc
  • Hệ thống chữa cháy tự động.

Đồng thời phải cho phép kích hoạt từ xa từ:

  • Phòng trực.
  • Phòng điều khiển chống cháy.
  • Nút bấm trên đường thoát nạn.
  • Hoặc vị trí/tủ được quy định phù hợp.

Các nút điều khiển phải dễ sử dụng.

Khi có cháy, trình tự điều khiển thường phải được xây dựng theo kịch bản thiết kế:

  1. Nhận tín hiệu cháy.
  2. Dừng hoặc chuyển trạng thái hệ thống thông gió điều hòa thông thường liên quan.
  3. Mở van khói tại khu vực cháy.
  4. Khởi động quạt hút.
  5. Khởi động cấp khí bù/chống khói theo kịch bản.
  6. Duy trì trạng thái của các van tại khu vực khác.
  7. Phản hồi trạng thái về trung tâm điều khiển.

Không nên đấu tất cả quạt chạy cùng một lúc chỉ vì “an toàn hơn”.

Chạy sai vùng có thể kéo khói lan sang vùng khác.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – HỆ THỐNG HÀNH LANG CÓ ĐƯỢC DÙNG CHUNG VỚI HÚT KHÓI PHÒNG KHÔNG?

Nguyên tắc QCVN 06 là hệ thống hút xả khói bảo vệ hành lang phải riêng với hệ thống hút khói bảo vệ gian phòng.

D.5 nêu trực tiếp yêu cầu này.

Quy chuẩn có một số ngoại lệ cụ thể cho phép sử dụng chung trong trường hợp đáp ứng điều kiện về khoang cháy và công năng.

Vậy nên không nên làm theo kiểu:

Một quạt.

Một trục.

Vừa hút phòng.

Vừa hút hành lang.

rồi nghĩ chỉ cần đủ lưu lượng là được.

Vấn đề còn nằm ở:

  • Vùng cháy.
  • Trạng thái van.
  • Nguy cơ lan khói.
  • Giới hạn chịu lửa.
  • Kịch bản hoạt động.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – HỆ THỐNG CÓ PHẢI HOẠT ĐỘNG ĐỘC LẬP THEO KHOANG CHÁY KHÔNG?

Về nguyên tắc, hệ thống bảo vệ chống khói phải hoạt động độc lập theo từng khoang cháy, trừ những ngoại lệ mà QCVN cho phép.

QCVN 06 nêu rõ hệ thống hút xả khói và cấp khí chống khói phải được tổ chức phù hợp với việc phân chia khoang cháy, nhằm tránh hệ thống ở một khu vực kéo khói sang khu khác.

Đây là lý do khi xem bản vẽ hút khói không thể chỉ xem MEP.

Phải mở cùng:

Bản vẽ kiến trúc.

Bản vẽ khoang cháy.

Tường ngăn cháy.

Cửa chống cháy.

Buồng thang.

Sau đó mới biết trục hút được phép phục vụ những đâu.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – TÍNH RÒ LỌT KHÔNG KHÍ CÓ QUAN TRỌNG KHÔNG?

Có.

Lưu lượng quạt thực tế không chỉ bằng lượng khói cần hút tại miệng.

TCVN 5687:2024 yêu cầu khi tính hệ thống hút thải khói còn phải xét lượng khí lọt qua:

  • Đường ống.
  • Kênh dẫn.
  • Thiết bị.
  • Van khói đang đóng.

Tiêu chuẩn còn có công thức tính lượng lọt qua van theo:

  • Diện tích van.
  • Chênh áp.
  • Số van đóng.

Đây là nguyên nhân cùng một hành lang nhưng:

Nhà 5 tầng.

Và nhà 30 tầng.

có thể ra công suất quạt khác nhau đáng kể dù mặt bằng tầng giống nhau.

Trục càng dài.

Càng nhiều van.

Rò lọt càng phải được tính.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – KHI NGHIỆM THU NÊN KIỂM TRA NHỮNG GÌ?

Trước khi nghiệm thu hệ thống hút khói hành lang, nên kiểm tra cả hồ sơ lẫn vận hành thực tế.

Một checklist thực tế gồm:

  1. Bản vẽ hoàn công có đúng hiện trạng không.
  2. Công suất và thông số quạt có đúng thiết kế không.
  3. Hướng quay của quạt.
  4. Van tầng cháy có mở đúng không.
  5. Van các tầng còn lại có giữ đúng trạng thái không.
  6. Miệng hút có đúng vị trí không.
  7. Khoảng cách miệng hút có phù hợp hình dạng hành lang không.
  8. Ống gió có đúng cấu tạo chịu lửa không.
  9. Các vị trí xuyên tường, sàn đã được xử lý chống cháy chưa.
  10. Hệ thống khí bù có hoạt động không.
  11. Cửa thoát nạn có bị hút quá chặt không.
  12. Vị trí xả khói có gây hút ngược vào cửa lấy gió không.
  13. Báo cháy kích hoạt đúng kịch bản không.
  14. Nút điều khiển bằng tay có hoạt động không.
  15. Trung tâm có nhận tín hiệu trạng thái thiết bị không.
  16. Đo lưu lượng, vận tốc hoặc chênh áp theo hồ sơ thiết kế.
  17. Thử mất điện và nguồn dự phòng theo giải pháp của công trình.
  18. Kiểm tra tiếng rung, rung động quạt và giá treo.
  19. Thử kịch bản tại nhiều tầng khác nhau.
  20. Lập biên bản kết quả thực tế.

Có một lỗi khá “đời”:

Quạt chạy.

Nghe rất to.

Ai cũng nghĩ khỏe.

Nhưng đo tại miệng hút lại thiếu lưu lượng.

Âm thanh lớn không phải thông số kỹ thuật.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – NHỮNG LỖI THIẾT KẾ NÀO THƯỜNG GẶP NHẤT?

Những lỗi PCCC Hùng Gia Phát thường lưu ý gồm:

  • Mặc định hành lang dài 15 m là phải lắp quạt.
  • Không kiểm tra điều kiện thông gió tự nhiên.
  • Chọn quạt bằng ACH.
  • Không tính khói.
  • Không tính rò lọt.
  • Không có khí bù.
  • Bù khí ở sai cao độ.
  • Cửa cấp khí nằm sát cửa xả khói.
  • Một miệng hút phục vụ hành lang quá dài.
  • Đặt miệng hút thấp.
  • Chọn sai giới hạn chịu lửa của trục.
  • Ống xuyên tường ngăn cháy nhưng bịt không đúng.
  • Van khói không đạt yêu cầu.
  • Quạt không đúng cấp chịu nhiệt.
  • Dùng chung hút khói phòng và hành lang không đúng điều kiện.
  • Không chia theo khoang cháy.
  • Kích hoạt tất cả tầng cùng lúc.
  • Không phản hồi trạng thái van/quạt.
  • Quạt có chạy nhưng van không mở.
  • Cải tạo trần làm che miệng hút.
  • Thay vách làm thay đổi hình dạng hành lang nhưng không tính lại.
  • Không test ở tầng bất lợi nhất.

Lỗi đáng ngại nhất không phải lúc nào cũng là thiếu thiết bị.

Đôi khi thiết bị đầy đủ.

Nhưng kịch bản chạy sai.

Cháy tầng 8.

Van tầng 8 đóng.

Van tầng 6 lại mở.

Quạt vẫn chạy bình thường.

Nhìn ở phòng máy tưởng hệ thống tốt.

Ngoài hành lang thì ngược lại.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – QUY TRÌNH THIẾT KẾ ĐÚNG NÊN THỰC HIỆN THẾ NÀO?

Một quy trình thực tế nên thực hiện theo thứ tự:

  1. Xác định phạm vi áp dụng QCVN 06.
  2. Xác định nhóm công năng nhà.
  3. Xác định chiều cao PCCC.
  4. Xác định loại buồng thang.
  5. Đo chiều dài, hình dạng từng hành lang.
  6. Kiểm tra thông gió tự nhiên.
  7. Xác định hành lang nào thuộc D.2.
  8. Kiểm tra các trường hợp được loại trừ tại D.3.
  9. Chọn giải pháp tự nhiên hay cơ khí.
  10. Phân chia hệ thống theo khoang cháy.
  11. Tính lưu lượng khói.
  12. Tính lượng rò lọt.
  13. Xác định số lượng, vị trí miệng hút.
  14. Thiết kế trục, ống nhánh.
  15. Chọn van khói.
  16. Chọn quạt hút khói.
  17. Xác định cấp khí bù.
  18. Kiểm tra áp suất và khả năng mở cửa.
  19. Bố trí cửa xả khói.
  20. Thiết kế liên động báo cháy.
  21. Kiểm tra nguồn điện.
  22. Lập ma trận cause & effect.
  23. Thi công theo bản vẽ được duyệt.
  24. Đo kiểm lưu lượng thực tế.
  25. Chạy thử toàn bộ kịch bản cháy.

Nếu làm đúng từ bước 1, phần chọn quạt thực ra là một trong những bước cuối.

Không phải bước đầu.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – NHỮNG MỐC KỸ THUẬT NÀO NÊN NHỚ?

Có thể ghi nhanh các mốc sau:

  • 28 m: chiều cao PCCC đáng chú ý đối với hành lang, sảnh của nhiều nhóm nhà tại D.2.
  • 15 m: chiều dài hành lang không thông gió tự nhiên cần xem yêu cầu D.2(c).
  • 60 m: chiều dài tối đa của một đoạn dùng để tính lưu lượng theo D.4.
  • 45 m: phạm vi tối đa một cửa thu khói đối với hành lang thẳng.
  • 30 m: với hành lang gấp khúc.
  • 20 m: với hành lang vòng khép kín.
  • 2 m: mục tiêu chung về biên dưới lớp khói.
  • 1,6 m/30 m: một cách xác định cửa mở thông gió tự nhiên của hành lang.
  • 2,5% diện tích sàn: phương án lỗ mở tự nhiên khác theo Sửa đổi 1:2023.
  • EI30: mức đáng chú ý đối với van khói hành lang.
  • 5 m: khoảng cách đáng chú ý giữa cửa xả khói và cửa lấy không khí chống khói.
  • 6 m/s: giới hạn vận tốc qua lỗ bù khí tự nhiên dùng cho đường thoát nạn trong trường hợp quy chuẩn áp dụng.

Những con số này giúp kiểm nhanh.

Nhưng không thay thế tính toán thiết kế.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – FAQ THƯỜNG GẶP LÀ GÌ?

1. Hành lang dài hơn 15 m có bắt buộc hút khói không?

Không phải mọi trường hợp. Phải là hành lang thuộc nhóm công trình và điều kiện tại D.2 QCVN 06, đặc biệt xem khả năng thông gió tự nhiên và các trường hợp ngoại lệ.

2. Nhà cao trên 28 m có phải hút khói hành lang không?

Đối với hành lang, trừ hành lang bên, và sảnh của các nhóm nhà được D.2(a) liệt kê, chiều cao PCCC trên 28 m là một ngưỡng phát sinh yêu cầu thoát khói.

3. Hút khói hành lang tính 10 lần trao đổi gió có đúng không?

Không có một mức 10 ACH chung cho mọi hành lang. Lưu lượng phải được tính theo quy chuẩn và tiêu chuẩn thiết kế áp dụng.

4. Một miệng hút phục vụ hành lang thẳng dài tối đa bao nhiêu?

Không quá 45 m. Với hành lang gấp khúc là 30 m và hành lang vòng kín là 20 m.

5. Miệng hút khói đặt ở đâu?

Dưới trần hành lang và không thấp hơn cạnh trên của cửa lối ra thoát nạn.

6. Van khói hành lang cần chịu lửa bao nhiêu?

D.9 QCVN 06 quy định mức EI30 đối với các cấu hình van thường đóng dùng cho hành lang, sảnh.

7. Quạt hút khói phải F300/60 không?

Không thể áp một giá trị cho mọi công trình. Khả năng chịu nhiệt và thời gian của quạt phải phù hợp nhiệt độ khói tính toán và thiết kế.

8. Hút khói có cần bù khí không?

Có khi cần bù lại lượng không khí bị hút khỏi vùng được bảo vệ; giải pháp có thể tự nhiên hoặc cơ khí theo thiết kế.

9. Có thể mở cửa sổ thay quạt hút khói không?

Có thể trong trường hợp giải pháp thông gió/thoát khói tự nhiên đáp ứng đầy đủ kích thước, vị trí, khả năng mở và các điều kiện tính toán của QCVN 06.

10. Hệ thống hút khói có phải tự động chạy khi báo cháy không?

Có. Thiết bị của hệ thống bảo vệ chống khói phải có kích hoạt tự động và khả năng kích hoạt từ xa theo QCVN.

11. Có thể dùng chung một hệ thống hút khói cho phòng và hành lang không?

Nguyên tắc là hệ thống bảo vệ hành lang phải riêng với hệ thống bảo vệ gian phòng, trừ trường hợp QCVN cho phép cụ thể.

12. Ống hút khói hành lang luôn phải EI45 đúng không?

Không. QCVN quy định nhiều mức từ EI30 đến EI120 tùy đoạn ống, hướng đi và vị trí so với khoang cháy.

13. Tòa nhà có sprinkler thì có được bỏ hút khói hành lang không?

Không thể kết luận chung. Sprinkler chỉ tạo ra một số ngoại lệ trong những trường hợp cụ thể; phải đối chiếu đúng D.2 và D.3.

14. Hành lang tầng hầm có phải hút khói không?

Hành lang hoặc đường hầm đi bộ tầng hầm, nửa hầm liên thông với phòng có người làm việc thường xuyên thuộc nhóm phải xem xét thoát khói theo D.2(b).

15. Sau khi cải tạo chia thêm phòng có phải tính lại hút khói không?

Nên rà lại ngay vì chiều dài, hình dạng hành lang, diện tích, vị trí cửa và điều kiện thông gió tự nhiên có thể đã thay đổi.

TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HỆ THỐNG HÚT KHÓI HÀNH LANG TÒA NHÀ – ĐIỀU QUAN TRỌNG NHẤT CẦN NHỚ LÀ GÌ?

Điều quan trọng nhất của Tiêu chuẩn kỹ thuật đối với hệ thống hút khói hành lang tòa nhà là:

Đừng bắt đầu bằng câu hỏi “mua quạt bao nhiêu m³/h?”.

Hãy bắt đầu bằng:

Hành lang này có thực sự thuộc diện phải thoát khói không?

Có thông gió tự nhiên đạt chuẩn không?

Hình dạng hành lang thế nào?

Nhà cao bao nhiêu?

Buồng thang loại gì?

Khoang cháy nằm đâu?

Sau đó mới tới:

Miệng hút.

Lưu lượng.

Van.

Ống.

Quạt.

Khí bù.

Và kịch bản điều khiển.

Ở góc nhìn thực tế của PCCC Hùng Gia Phát, một hệ thống hút khói tốt không phải hệ thống có quạt lớn nhất.

Mà là hệ thống khi cháy ở tầng nào:

Van đúng tầng mở.

Quạt đúng hệ chạy.

Khí bù đúng chỗ vào.

Khói đi đúng đường ra.

Cầu thang vẫn dùng được.

Và người trong tòa nhà còn đủ thời gian để thoát.

Đó mới là tiêu chí đáng quan tâm.

NGUỒN PHÁP LÝ VÀ KỸ THUẬT THAM KHẢO

  • QCVN 06:2022/BXD, ban hành kèm Thông tư 06/2022/TT-BXD; Thông tư hiện còn hiệu lực.
  • Sửa đổi 1:2023 QCVN 06:2022/BXD, ban hành kèm Thông tư 09/2023/TT-BXD, hiệu lực từ 01/12/2023 và hiện còn hiệu lực.
  • Phụ lục D QCVN 06 về bảo vệ chống khói, bao gồm các trường hợp phải thoát khói, tính toán, bố trí cửa thu khói, quạt, ống, van và cấp khí bù.
  • TCVN 5687:2024 – Thông gió và điều hòa không khí – Yêu cầu thiết kế, thay thế TCVN 5687:2010.
  • Giải đáp chính thức của Bộ Xây dựng về áp dụng Phụ lục D QCVN 06:2022/BXD cùng Sửa đổi 1:2023.

Liên hệ với chúng tôi:

CÔNG TY TNHH SX TM DV PCCC HÙNG GIA PHÁT

Địa chỉ: 296 Gò Dầu, P. Tân Sơn Nhì, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 0943709898

Email: pccc.hgp@gmail.com

Website: https://pccchunggiaphat.com/