Nguyên lý hoạt động của van báo động (Alarm Valve) trong hệ thống PCCC

Rate this post

Nguyên lý hoạt động của van báo động (Alarm Valve) trong hệ thống PCCC là dựa vào sự thay đổi áp suất và dòng nước khi đầu phun sprinkler mở. Khi có cháy, đầu sprinkler tác động làm áp suất phía sau van giảm, lá van mở để nước cấp vào mạng chữa cháy; đồng thời nước được dẫn sang đường báo động để kích hoạt công tắc áp suất, chuông nước hoặc tín hiệu về trung tâm giám sát.

Điểm rất hay bị hiểu nhầm là Alarm Valve không phải cảm biến nhiệt và cũng không tự phát hiện cháy. Chính đầu sprinkler phản ứng với nhiệt trước; van báo động nhận biết tình trạng có dòng nước chữa cháy sau đó mới tạo tín hiệu báo động. Với hệ thống sprinkler ướt, TCVN 6305-2:2007 hiện vẫn là tiêu chuẩn quốc gia còn hiệu lực về van báo động kiểu ướt, bình làm trễ và chuông nước; thiết kế hệ thống nước, bọt tự động hiện sử dụng TCVN 7336:2021 trong phạm vi áp dụng.

Bài viết được PCCC Hùng Gia Phát cập nhật ngày 13/09/2026.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC LÀ GÌ?

Nguyên lý hoạt động của van báo động (Alarm Valve) trong hệ thống PCCC có thể hiểu ngắn gọn là: khi sprinkler mở làm nước bắt đầu chảy, chênh lệch áp suất làm lá van Alarm Valve mở; nước vừa đi lên hệ thống sprinkler vừa đi vào đường báo động để phát tín hiệu.

Một chu trình điển hình của hệ sprinkler ướt diễn ra như sau:

  1. Hệ thống đang ở trạng thái thường trực, toàn bộ đường ống phía sau van đã đầy nước.
  2. Đám cháy làm nhiệt độ tại một đầu sprinkler đạt ngưỡng tác động.
  3. Đầu sprinkler đó mở.
  4. Nước trong đường ống thoát qua đầu phun.
  5. Áp suất phía sau Alarm Valve giảm.
  6. Áp suất phía nguồn nước đẩy lá van mở.
  7. Nước chảy vào mạng sprinkler để chữa cháy.
  8. Một phần nước đi qua cửa báo động của van.
  9. Đường alarm trim được cấp nước.
  10. Pressure Switch và/hoặc Water Motor Gong hoạt động.
  11. Tín hiệu có thể được truyền về hệ thống giám sát, trung tâm báo cháy hoặc các thiết bị điều khiển liên quan theo thiết kế.

Đó là phần cốt lõi.

Nói thật, nếu hiểu được chuỗi này thì phần lớn việc đọc sơ đồ Alarm Valve sau đó sẽ dễ hơn rất nhiều.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – ALARM VALVE LÀ THIẾT BỊ GÌ?

Alarm Valve trong hệ sprinkler ướt về bản chất là một cụm van vừa kiểm soát chiều dòng nước vừa tạo điều kiện phát tín hiệu khi hệ thống có dòng chữa cháy thực sự.

TCVN 6305-2:2007 có tên đầy đủ là tiêu chuẩn về van báo động kiểu ướt, bình làm trễ và chuông nước trong hệ thống sprinkler tự động. Tiêu chuẩn này hiện được Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam ghi nhận là còn hiệu lực và tương đương ISO 6182-2:2005.

Trong thực tế kỹ thuật, nhiều người gọi thiết bị này bằng các tên:

  • Alarm Valve.
  • Wet Alarm Valve.
  • Alarm Check Valve.
  • Van báo động.
  • Van báo động sprinkler.
  • Van một chiều báo động.

Tên có thể khác nhau theo hãng.

Nhưng khi nhìn cụm thiết bị, thường sẽ thấy:

  • Thân van chính.
  • Lá van hoặc clapper.
  • Đồng hồ áp suất phía nguồn.
  • Đồng hồ áp suất phía hệ thống.
  • Đường ống alarm trim.
  • Van test.
  • Van xả.
  • Bình làm trễ nếu có.
  • Công tắc áp suất.
  • Chuông nước nếu sử dụng.
  • Các van khóa và phụ kiện nhỏ.

Đừng nhìn riêng thân van.

Một cụm Alarm Valve hoạt động đúng phụ thuộc rất nhiều vào phần trim xung quanh.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – TRẠNG THÁI BÌNH THƯỜNG CỦA VAN RA SAO?

Khi chưa cháy, van báo động sprinkler ở trạng thái thường trực và mạng sprinkler ướt phía sau van đã được điền đầy nước.

Lúc này:

  • Đầu sprinkler đều đóng.
  • Không có dòng chảy chữa cháy đáng kể.
  • Áp suất phía trên và phía dưới van được duy trì ổn định.
  • Lá van nằm trên đế van.
  • Cửa dẫn nước sang đường báo động không có dòng nước duy trì đủ để kích hoạt báo động.
  • Pressure Switch không phát tín hiệu cháy.
  • Chuông nước không quay.

Có thể hình dung đơn giản:

Nguồn nước đang chờ ở dưới.

Mạng sprinkler đầy nước ở trên.

Van đứng giữa hai vùng.

Không có đầu phun nào mở nên hệ thống gần như không có dòng chảy.

Đây là trạng thái một hệ sprinkler ướt sẽ ở trong phần lớn thời gian sử dụng.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – ĐẦU SPRINKLER MỞ THÌ CHUYỆN GÌ XẢY RA?

Khi một đầu sprinkler mở, nước thoát ra khiến áp suất phía hệ thống giảm và tạo ra dòng chảy đủ để lá van Alarm Valve nâng khỏi vị trí đóng.

Trình tự rất rõ:

Sprinkler mở → áp suất phía sau giảm → xuất hiện lưu lượng → Alarm Valve mở → nước cấp vào hệ thống.

Đây cũng là chỗ cần sửa một hiểu lầm phổ biến.

Alarm Valve không phải thiết bị nhận nhiệt.

Nó không ngồi chờ nhiệt độ đạt 68°C rồi tự mở.

Thông thường:

Đầu sprinkler mới là thiết bị phản ứng nhiệt.

Sau khi sprinkler tác động và nước bắt đầu chảy, Alarm Valve mới phản ứng với thay đổi thủy lực.

Thế nên khi kiểm tra lỗi hệ thống, phải tách hai câu hỏi:

“Sprinkler có tác động không?”

và

“Alarm Valve có mở, truyền nước và báo động đúng không?”

Hai chuyện liên quan nhưng không phải một.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – TẠI SAO VAN CÓ THỂ PHÁT TÍN HIỆU BÁO CHÁY?

Alarm Valve phát được tín hiệu vì khi lá van mở, nước được đưa từ thân van sang đường alarm trim.

Từ đây, tùy cấu hình của hãng và thiết kế, nước có thể đi tới:

  • Pressure Switch.
  • Bình làm trễ.
  • Water Motor Gong.
  • Đường xả.
  • Các thiết bị giám sát khác.

TCVN 7336:2021 yêu cầu bộ điều khiển phải có khả năng tạo tín hiệu khi van báo động được kích hoạt, đồng thời cho phép kiểm tra trạng thái và tín hiệu của bộ điều khiển.

Đây chính là cầu nối giữa phần thủy lực và phần tín hiệu.

Có dòng nước thật.

Alarm line có áp.

Pressure Switch đổi trạng thái tiếp điểm.

Trung tâm nhận tín hiệu.

Nhưng cần nói chính xác:

Alarm Valve không nhất thiết tự gửi tín hiệu điện.

Tín hiệu điện thường đến từ công tắc áp suất hoặc thiết bị giám sát tương ứng nối với cụm van.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – PRESSURE SWITCH HOẠT ĐỘNG NHƯ THẾ NÀO?

Pressure Switch PCCC chuyển sự xuất hiện áp suất nước trên đường báo động thành tín hiệu điện.

Khi Alarm Valve mở:

  1. Nước đi vào alarm line.
  2. Áp lực tác động lên Pressure Switch.
  3. Tiếp điểm điện bên trong đổi trạng thái.
  4. Tín hiệu được truyền về thiết bị nhận tín hiệu theo thiết kế.

Từ tín hiệu này, hệ thống có thể:

  • Hiển thị alarm.
  • Kích hoạt còi/đèn.
  • Gửi tín hiệu về phòng trực.
  • Truyền sang hệ thống báo cháy.
  • Thực hiện liên động khác nếu thiết kế quy định.

Một tài liệu kỹ thuật của Viking cũng mô tả Pressure Switch trong hệ wet sprinkler được nối trên đường alarm của Wet Alarm Valve; tùy cấu hình, công tắc có thể đặt trước hoặc sau bình làm trễ.

Nói dễ hiểu:

Alarm Valve tạo ra điều kiện thủy lực.

Pressure Switch biến điều kiện đó thành tín hiệu điện.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – CHUÔNG NƯỚC WATER MOTOR GONG HOẠT ĐỘNG RA SAO?

Chuông nước PCCC hoạt động bằng chính năng lượng của dòng nước từ đường báo động, không cần motor điện để quay chuông theo nguyên lý cơ bản của thiết bị.

Khi Alarm Valve mở:

  • Nước đi qua đường alarm.
  • Dòng nước tới water motor.
  • Rotor hoặc bánh công tác quay.
  • Trục truyền động làm búa gõ vào chuông.
  • Chuông phát âm thanh cơ khí.

Đây là lý do Water Motor Gong khá hữu ích.

Ngay cả khi hệ thống điện gặp sự cố, nếu nguồn nước và đường alarm vẫn bình thường thì thiết bị cơ khí vẫn có thể báo động.

TCVN 6305-2:2007 quy định trực tiếp yêu cầu và phương pháp thử đối với van báo động kiểu ướt, bình làm trễ và chuông nước.

Tuy nhiên không phải dự án nào cũng sử dụng Water Motor Gong.

Có hệ thống chỉ sử dụng Pressure Switch và tín hiệu điện.

Phải xem hồ sơ thiết kế cụ thể.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – BÌNH LÀM TRỄ DÙNG ĐỂ LÀM GÌ?

Bình làm trễ Alarm Valve giúp hạn chế báo động giả do dao động áp lực hoặc xung áp ngắn trên mạng nước.

Đây là một chi tiết nhỏ nhưng rất đáng giá.

Trong thực tế mạng cấp nước có thể xảy ra:

  • Bơm khởi động.
  • Bơm dừng.
  • Van đóng mở.
  • Áp lực nguồn thay đổi.
  • Búa nước.
  • Dao động mạng.

Nếu mọi xung áp cực ngắn đều khiến Pressure Switch báo cháy thì hệ thống rất dễ alarm giả.

TCVN 7336:2021 cho phép lắp bình làm trễ trước công tắc áp lực hoặc đặt thời gian trễ tín hiệu từ 3 giây đến 5 giây đối với thiết kế báo động theo áp suất nhằm hạn chế báo động sai của van báo động trong sprinkler ướt.

Hiểu đơn giản:

Áp lực nhấp một cái rồi mất → chưa chắc báo.

Dòng nước chữa cháy duy trì thật → áp lực duy trì → báo.

Vậy nên khi một công trình liên tục báo giả, đừng vội kết luận Pressure Switch hỏng.

Có thể phải kiểm:

  • Bình làm trễ.
  • Lỗ tiết lưu.
  • Đường drain.
  • Dao động áp nguồn.
  • Trim lắp sai.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – ALARM VALVE CÓ TỰ KHỞI ĐỘNG BƠM CHỮA CHÁY KHÔNG?

Không nên hiểu rằng Alarm Valve trực tiếp điều khiển máy bơm PCCC trong mọi hệ thống.

Alarm Valve chủ yếu:

  • Cho nước đi vào mạng sprinkler.
  • Tạo dòng/áp trên đường báo động.
  • Cho phép tạo tín hiệu hệ thống đã tác động.

Còn bơm chữa cháy thường được điều khiển theo giải pháp riêng của hệ thống, ví dụ:

  • Pressure Switch của bộ điều khiển bơm.
  • Áp suất đường ống giảm tới ngưỡng cài đặt.
  • Công tắc dòng chảy.
  • Tín hiệu điều khiển theo thiết kế.

TCVN 7336:2021 cũng có các yêu cầu riêng đối với bộ điều khiển, công tắc dòng chảy và tín hiệu điều khiển hệ thống.

Vậy nên nói:

“Alarm Valve mở là bơm chắc chắn chạy vì chính van cấp điện cho bơm”

là cách giải thích quá đơn giản và dễ sai.

Phải đọc sơ đồ điều khiển bơm của đúng công trình.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – VAN CÓ PHẢI VAN MỘT CHIỀU KHÔNG?

Van báo động kiểu ướt có chức năng kiểm soát dòng theo hướng cấp vào hệ sprinkler và về cấu tạo thường dựa trên cơ cấu van một chiều có lá van/clapper, nhưng Alarm Valve không nên bị coi đơn giản là một van một chiều thông thường.

Điểm khác biệt nằm ở:

  • Cửa alarm.
  • Đường trim.
  • Khả năng tạo tín hiệu báo động.
  • Khả năng kết nối Pressure Switch.
  • Bình làm trễ.
  • Chuông nước.
  • Các đường test/drain.

Một check valve thông thường có thể ngăn dòng ngược.

Nhưng nó không tự nhiên có toàn bộ chức năng giám sát và báo động của một wet alarm valve assembly.

Đây là lý do thay Alarm Valve bằng một van một chiều cùng DN không phải chuyện “lắp vừa là được”.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – CỤM VAN THƯỜNG GỒM NHỮNG BỘ PHẬN NÀO?

Một cụm van báo động sprinkler thường có các thành phần sau, nhưng cấu hình thực tế tùy hãng:

  • Thân Alarm Valve.
  • Clapper/lá van.
  • Seat/đế van.
  • Van khóa chính.
  • Đồng hồ áp suất phía nguồn.
  • Đồng hồ áp suất phía hệ thống.
  • Alarm trim.
  • Pressure Switch.
  • Retard Chamber.
  • Water Motor Gong.
  • Test valve.
  • Main drain.
  • Alarm test line.
  • Van xả đường alarm.
  • Orifice hoặc restriction.
  • Check valve nhỏ trong trim.
  • Phụ kiện nối.

TCVN 7336:2021 quy định bộ điều khiển phải bảo đảm các chức năng như:

  • Cung cấp chất chữa cháy.
  • Điền nước vào đường ống.
  • Thoát nước.
  • Bù rò rỉ.
  • Tạo tín hiệu khi Alarm Valve kích hoạt.
  • Kiểm tra tín hiệu.
  • Đo áp suất trước và sau bộ điều khiển.

Do đó khi bảo trì đừng chỉ lau thân van lớn.

Phần trim nhỏ xung quanh mới là nơi rất hay phát sinh lỗi.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – HAI ĐỒNG HỒ ÁP SUẤT DÙNG ĐỂ LÀM GÌ?

Hai đồng hồ giúp theo dõi áp suất trước và sau Alarm Valve, từ đó đánh giá nhanh trạng thái nguồn cấp và mạng sprinkler.

Thông thường:

  • Đồng hồ phía dưới van: theo dõi nguồn cấp.
  • Đồng hồ phía trên van: theo dõi áp suất mạng sprinkler.

TCVN 7336 yêu cầu bộ điều khiển có khả năng đo áp suất trước và sau bộ điều khiển.

Nhìn hai đồng hồ có thể phát hiện một số dấu hiệu bất thường:

  • Mất áp nguồn.
  • Mạng phía trên bị xì.
  • Clapper không kín.
  • Van chính chưa mở hoàn toàn.
  • Hệ thống vừa xả.
  • Đồng hồ hỏng.

Nhưng đừng nhìn hai kim gần nhau rồi kết luận toàn bộ hệ thống “OK”.

Alarm line vẫn có thể tắc.

Pressure Switch vẫn có thể hỏng.

Chuông nước vẫn có thể không quay.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – TẠI SAO ALARM VALVE BÁO GIẢ?

Alarm Valve báo giả thường liên quan tới dao động thủy lực, đường alarm hoặc bộ phận cơ khí chứ không nhất thiết có sprinkler đang mở.

Các nguyên nhân nên kiểm gồm:

  • Áp lực nguồn dao động mạnh.
  • Búa nước.
  • Bình làm trễ không hoạt động.
  • Lỗ tiết lưu bị thay đổi.
  • Đường drain bị nghẹt.
  • Trim lắp sai.
  • Check valve nhỏ bị kẹt.
  • Pressure Switch cài quá nhạy.
  • Lá van không đóng kín.
  • Rác bám seat.
  • Chênh áp bất thường.

TCVN 7336 cho phép sử dụng bình làm trễ hoặc trễ tín hiệu 3–5 giây chính vì cần loại trừ những tác động ngắn không phải tình huống cháy thật.

Nói thật, cách xử lý tệ nhất là:

Alarm giả nhiều quá → khóa đường alarm lại.

Hết tiếng báo thật.

Nhưng cũng mất luôn báo động khi cháy.

Phải sửa nguyên nhân, không vô hiệu hóa hệ thống.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – VÌ SAO SPRINKLER XẢ NƯỚC NHƯNG CHUÔNG KHÔNG KÊU?

Nếu sprinkler có nước nhưng hệ thống báo động không hoạt động, cần kiểm riêng đường alarm, Pressure Switch và Water Motor Gong.

Một số nguyên nhân thường gặp:

  • Van alarm trim bị khóa.
  • Đường alarm tắc.
  • Filter bị bẩn.
  • Orifice tắc.
  • Pressure Switch hỏng.
  • Dây tín hiệu đứt.
  • Bình làm trễ bị nghẹt.
  • Đường tới Water Motor Gong bị khóa.
  • Gong bị kẹt.
  • Đường xả của Water Motor bị tắc.
  • Cấu hình trim sai.
  • Clapper không mở đủ cửa alarm.

Đây là lý do test hệ thống không nên dừng ở câu:

“Có nước ra.”

Một hệ sprinkler đúng còn phải kiểm:

có báo động đúng hay không.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – VÌ SAO CHUÔNG KÊU NHƯNG KHÔNG CÓ TÍN HIỆU VỀ TRUNG TÂM?

Trường hợp Water Motor Gong hoạt động nhưng trung tâm không nhận báo động thường nghiêng về phần Pressure Switch hoặc mạch điện giám sát.

Nên kiểm:

  1. Pressure Switch có thực sự tác động không.
  2. Tiếp điểm NO/NC đấu đúng không.
  3. Dây tín hiệu có thông mạch không.
  4. Module giám sát có hoạt động không.
  5. Zone/address có đúng không.
  6. Trung tâm có disable input không.
  7. Delay cài đặt có bất thường không.

Ngược lại, có trường hợp trung tâm nhận alarm nhưng chuông nước không kêu.

Khi đó phần điện ổn nhưng đường thủy lực đến Water Motor Gong lại có vấn đề.

Tách hệ thống ra thành:

thủy lực

và

điện

thường giúp tìm lỗi nhanh hơn rất nhiều.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – VAN TEST DÙNG ĐỂ LÀM GÌ?

Đường test dùng để mô phỏng điều kiện dòng nước của hệ thống mà không cần phá một đầu sprinkler thật.

Khi mở van test đúng quy trình:

  • Nước được xả.
  • Áp lực mạng thay đổi.
  • Xuất hiện dòng qua Alarm Valve.
  • Cụm alarm có thể được kiểm tra.
  • Pressure Switch có thể tác động.
  • Water Motor Gong có thể hoạt động.

Tùy thiết kế, còn có alarm test valve riêng cho phép thử phần báo động.

Hai khái niệm không nên trộn.

Một cái có thể mô phỏng dòng hệ thống.

Một cái có thể chủ yếu thử alarm trim.

Luôn đọc sơ đồ trim và hướng dẫn của đúng hãng trước khi thao tác.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – VAN XẢ CHÍNH MAIN DRAIN CÓ TÁC DỤNG GÌ?

Main Drain dùng để xả nước khỏi hệ thống hoặc phục vụ thử nghiệm, kiểm tra khả năng cấp nước và công tác bảo trì theo thiết kế.

Nó thường được sử dụng khi:

  • Xả mạng để sửa chữa.
  • Thay sprinkler.
  • Bảo trì Alarm Valve.
  • Kiểm tra một số đặc tính nguồn nước.
  • Reset hệ thống sau thử nghiệm.

TCVN 7336 quy định bộ điều khiển phải cho phép thoát nước khỏi đường ống chính và đường ống phân phối.

Một lưu ý thực tế:

Main Drain thường xả lượng nước khá lớn.

Đừng mở thử khi chưa biết nước sẽ chảy về đâu.

Phòng van đặt trong tầng hầm mà không có thoát sàn đủ khả năng nhận nước thì một lần test có thể biến thành một lần dọn nước.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – VAN NÊN ĐƯỢC LẮP Ở ĐÂU?

Theo TCVN 7336:2021, bộ điều khiển phải được bố trí tại trạm bơm, phòng trực điều khiển chống cháy hoặc khu vực được bảo vệ, bảo đảm nhiệt độ không khí từ 5°C trở lên và thuận tiện tiếp cận để bảo dưỡng.

Với Alarm Valve, thực tế nên ưu tiên vị trí:

  • Dễ quan sát.
  • Dễ thao tác.
  • Có đủ khoảng không bảo trì.
  • Có thoát nước.
  • Không bị hàng hóa che.
  • Không bị va đập.
  • Có biển nhận diện.
  • Đồng hồ dễ đọc.
  • Trim không bị tháo tùy tiện.

Một cụm van nhét sâu sau kho vật tư có thể vẫn “đúng đường ống”.

Nhưng lúc cần kiểm tra sẽ cực kỳ bất tiện.

PCCC là hệ thống phải bảo trì suốt vòng đời, không phải lắp xong là kết thúc.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – VAN KHÓA TRƯỚC VÀ SAU ALARM VALVE ĐƯỢC QUY ĐỊNH THẾ NÀO?

TCVN 7336:2021 quy định trong hệ sprinkler, van khóa được lắp trước van báo động; với hệ thống ướt và khô, có thể lắp van khóa phía sau van báo động nếu trạng thái đóng/mở được giám sát và truyền tín hiệu về phòng có người trực thường xuyên.

Điều này rất quan trọng.

Một van khóa bị đóng nhầm phía trước Alarm Valve có thể làm cả zone sprinkler mất nước.

Thế nên với van quan trọng:

  • Trạng thái phải dễ quan sát.
  • Nên niêm phong/khóa theo giải pháp quản lý.
  • Giám sát trạng thái nếu thiết kế yêu cầu.
  • Không để nhân viên tùy tiện đóng mở.

Một thao tác van sai đôi khi nguy hiểm hơn cả việc thiếu một đầu sprinkler.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – CÓ BAO NHIÊU LOẠI VAN TƯƠNG TỰ?

Không phải mọi hệ thống sprinkler đều dùng cùng một Alarm Valve.

Cần phân biệt ít nhất:

  • Wet Alarm Valve: hệ thống sprinkler ướt.
  • Dry Pipe Valve: hệ sprinkler khô.
  • Preaction Valve: hệ tác động trước.
  • Deluge Valve: hệ drencher/xả tràn.

Bộ TCVN 6305 có các phần riêng:

  • TCVN 6305-2:2007: van báo động kiểu ướt.
  • TCVN 6305-3:2007: van ống khô.
  • TCVN 6305-5:2009: van tràn.
  • TCVN 6305-8:2013: van báo động khô tác động trước.

Do đó một bài nói về “Alarm Valve” mà lấy nguyên nguyên lý van ướt áp cho Deluge Valve là không đúng.

Bài này tập trung chủ yếu vào loại phổ biến nhất:

Wet Alarm Valve của hệ sprinkler ướt.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – HỆ SPRINKLER ƯỚT KHÁC HỆ KHÔ Ở ĐIỂM NÀO?

Điểm khác cơ bản là đường ống sau van của sprinkler ướt luôn chứa nước, còn hệ sprinkler khô sử dụng khí nén trong phần đường ống được bảo vệ theo cấu hình thiết kế.

TCVN 7336:2021 quy định lựa chọn sprinkler ướt hay khô dựa vào nhiệt độ môi trường khu vực được bảo vệ.

Hệ ướt có ưu điểm:

  • Cấu tạo tương đối đơn giản.
  • Phản ứng nhanh.
  • Ít thành phần điều khiển hơn hệ khô.
  • Bảo trì thường dễ hơn.

Nhưng không thích hợp nơi đường ống có nguy cơ đóng băng hoặc điều kiện môi trường không cho phép.

Tại Việt Nam, sprinkler ướt rất phổ biến trong:

  • Nhà máy.
  • Kho hàng.
  • Chung cư.
  • Khách sạn.
  • Trung tâm thương mại.
  • Tòa nhà văn phòng.

Vì vậy Wet Alarm Valve cũng là loại mà kỹ thuật PCCC gặp thường xuyên nhất.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – TCVN NÀO ĐANG ÁP DỤNG?

Đối với nội dung van báo động kiểu ướt và hệ sprinkler, hai tiêu chuẩn đáng chú ý nhất hiện nay là TCVN 6305-2:2007 và TCVN 7336:2021.

Cụ thể:

TCVN 6305-2:2007

Quy định yêu cầu tính năng, thử nghiệm và ghi nhãn đối với:

  • Van báo động kiểu ướt.
  • Bình làm trễ.
  • Chuông nước.
  • Thiết bị bổ sung liên quan.

VSQI hiện ghi nhận tiêu chuẩn này ở trạng thái còn hiệu lực.

TCVN 7336:2021

Quy định thiết kế, lắp đặt hệ thống chữa cháy tự động bằng nước và bọt, thay thế TCVN 7336:2003 và hiện cũng còn hiệu lực.

Ngoài ra, QCVN 10:2025/BCA hiện quy định việc trang bị, bố trí hệ thống chữa cháy tự động cho nhà và công trình và dẫn tới việc áp dụng các tiêu chuẩn chuyên ngành tương ứng trong thiết kế. QCVN này được ban hành kèm Thông tư 103/2025/TT-BCA.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – KHI NÀO CẦN BẢO TRÌ?

Alarm Valve cần được kiểm tra và bảo dưỡng định kỳ theo hồ sơ kỹ thuật, quy trình quản lý PCCC, yêu cầu của hệ thống và khuyến cáo nhà sản xuất.

Không nên đợi tới lúc:

“Không báo nữa mới sửa.”

Những hạng mục thường cần kiểm:

  • Áp suất trước/sau van.
  • Vị trí van khóa.
  • Rò rỉ.
  • Main Drain.
  • Alarm Test.
  • Pressure Switch.
  • Water Motor Gong.
  • Retard Chamber.
  • Filter.
  • Trim piping.
  • Clapper.
  • Seat.
  • Tín hiệu về trung tâm.

Đặc biệt với công trình có nước bẩn hoặc đường ống cũ, cặn và rỉ sét là chuyện không hiếm.

Một lỗ tiết lưu rất nhỏ bị bít có thể khiến cả chức năng báo động hoạt động sai.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – DẤU HIỆU NÀO CHO THẤY VAN CÓ VẤN ĐỀ?

Một số dấu hiệu đáng kiểm tra ngay gồm:

  • Alarm Valve thường xuyên báo giả.
  • Áp suất hai phía biến động bất thường.
  • Chuông nước không kêu khi test.
  • Pressure Switch không gửi tín hiệu.
  • Trung tâm báo cháy không nhận alarm.
  • Alarm line liên tục chảy nước.
  • Nước rò qua drain.
  • Lá van phát tiếng bất thường.
  • Không giữ được áp suất mạng.
  • Reset xong vẫn alarm.
  • Van khóa có dấu hiệu kẹt.
  • Main Drain xả nhưng lưu lượng yếu bất thường.

Đừng chữa từng triệu chứng bằng cách khóa một van nhỏ.

Cần lần theo nguyên lý:

Nguồn nước → Alarm Valve → alarm port → retard → Pressure Switch/Gong → drain.

Đi từng đoạn sẽ dễ phát hiện lỗi hơn.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – CÁCH KIỂM TRA NHANH MỘT CỤM VAN THẾ NÀO?

Một quy trình kiểm tra thực tế có thể đi theo thứ tự sau, nhưng việc thao tác xả nước hoặc đóng van chính phải do người có chuyên môn thực hiện theo hồ sơ của hệ thống.

  1. Xác định đúng zone Alarm Valve.
  2. Kiểm tra biển nhận diện.
  3. Kiểm trạng thái van khóa chính.
  4. Đọc áp suất trước van.
  5. Đọc áp suất sau van.
  6. Kiểm tra rò rỉ.
  7. Kiểm tra đường alarm trim.
  8. Kiểm tra Pressure Switch.
  9. Kiểm tra kết nối về trung tâm.
  10. Kiểm tra Water Motor Gong nếu có.
  11. Thực hiện alarm test theo hướng dẫn.
  12. Xác nhận tín hiệu tại phòng trực.
  13. Kiểm tra khả năng reset.
  14. Đưa tất cả van về đúng trạng thái vận hành.
  15. Ghi nhận kết quả.

Bước 14 rất quan trọng.

Có công trình test xong.

Đường alarm đúng.

Gong đúng.

Nhưng quên mở lại một van.

Đó là một lỗi vận hành không đáng có.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – NHỮNG LỖI LẮP ĐẶT NÀO THƯỜNG GẶP?

Các lỗi thực tế PCCC Hùng Gia Phát thường khuyên kỹ thuật rà lại gồm:

  • Lắp trim không đúng sơ đồ hãng.
  • Lắp ngược chiều thân van.
  • Thiếu Pressure Switch.
  • Van alarm line bị đóng.
  • Bình làm trễ nối sai.
  • Drain bị bịt.
  • Không bố trí thoát sàn.
  • Đồng hồ áp sai vị trí.
  • Van khóa chính không giám sát.
  • Không có bảng tên zone.
  • Gong đặt quá xa hoặc đường dẫn không phù hợp.
  • Dây Pressure Switch đấu sai.
  • Alarm line có cặn.
  • Không chừa không gian tháo nắp van.
  • Để hàng hóa che cụm van.
  • Không thử tín hiệu sau khi hoàn thành.

Một cụm Alarm Valve nhìn khá nhiều ống nhỏ.

Đừng chỉnh bằng kinh nghiệm “thấy hợp lý”.

Hãy dùng đúng trim diagram của model thực tế.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – 7 ĐIỂM NÀO DỄ NHỚ NHẤT?

Có thể nhớ Nguyên lý hoạt động của van báo động (Alarm Valve) trong hệ thống PCCC bằng 7 ý:

  1. Sprinkler phản ứng với nhiệt, không phải Alarm Valve.
  2. Sprinkler mở làm áp suất mạng giảm.
  3. Chênh áp khiến Alarm Valve mở.
  4. Nước cấp vào mạng để chữa cháy.
  5. Một phần nước đi vào alarm trim.
  6. Pressure Switch/Water Motor Gong phát báo động.
  7. Bình làm trễ giúp hạn chế tín hiệu giả do xung áp ngắn.

Chỉ cần nhớ chuỗi:

NHIỆT → SPRINKLER MỞ → NƯỚC CHẢY → ALARM VALVE MỞ → BÁO ĐỘNG

là đã hiểu được phần lớn nguyên lý.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – CÁC CÂU HỎI THƯỜNG GẶP LÀ GÌ?

1. Alarm Valve là gì?

Alarm Valve là van báo động dùng trong hệ sprinkler, đặc biệt phổ biến ở hệ sprinkler ướt, cho phép nước cấp vào mạng khi có dòng chữa cháy và kích hoạt đường báo động.

2. Alarm Valve có tự phát hiện nhiệt không?

Không. Đầu sprinkler phản ứng với nhiệt; Alarm Valve tác động theo thay đổi dòng chảy và áp suất.

3. Alarm Valve có phải van một chiều không?

Van có chức năng kiểm soát chiều dòng nước nhưng còn có hệ alarm trim và các chức năng báo động nên không nên coi đơn giản là một check valve thông thường.

4. Alarm Valve có làm bơm PCCC chạy không?

Không phải trong mọi hệ thống. Việc khởi động bơm phụ thuộc phương án điều khiển bơm của công trình.

5. Pressure Switch để làm gì?

Pressure Switch biến áp suất xuất hiện trên đường alarm thành tín hiệu điện gửi tới hệ thống giám sát.

6. Water Motor Gong có cần điện không?

Về nguyên lý, Water Motor Gong sử dụng dòng nước để quay cơ cấu chuông và không phụ thuộc motor điện.

7. Retard Chamber có tác dụng gì?

Retard Chamber giúp hạn chế báo động giả do xung áp hoặc dao động áp lực ngắn.

8. TCVN nào quy định về Wet Alarm Valve?

TCVN 6305-2:2007, hiện còn hiệu lực.

9. TCVN nào quy định thiết kế sprinkler nước?

TCVN 7336:2021, hiện còn hiệu lực.

10. Vì sao Alarm Valve báo giả?

Có thể do dao động áp, búa nước, bình làm trễ, drain, trim, Pressure Switch hoặc cơ cấu van có vấn đề.

11. Vì sao sprinkler chảy nước mà chuông không kêu?

Cần kiểm alarm trim, Water Motor Gong, đường ống, Pressure Switch và các van liên quan.

12. Có được khóa đường báo động để tránh alarm giả không?

Không nên vô hiệu hóa chức năng an toàn để xử lý triệu chứng. Cần tìm và sửa nguyên nhân.

13. Alarm Valve dùng cho hệ khô giống hệ ướt không?

Không. Hệ khô sử dụng loại van và nguyên lý khác; TCVN 6305 có phần riêng cho van ống khô.

14. Alarm Valve có cần hai đồng hồ áp không?

Cụm điều khiển cần cho phép theo dõi áp suất trước và sau theo TCVN 7336.

15. Thời gian trễ báo động bao nhiêu?

TCVN 7336 cho phép bình làm trễ hoặc thời gian trễ đầu ra tín hiệu 3–5 giây trong trường hợp được nêu để hạn chế báo động sai của hệ sprinkler ướt.

NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA VAN BÁO ĐỘNG (ALARM VALVE) TRONG HỆ THỐNG PCCC – ĐIỀU QUAN TRỌNG NHẤT CẦN NHỚ LÀ GÌ?

Điểm quan trọng nhất về Nguyên lý hoạt động của van báo động (Alarm Valve) trong hệ thống PCCC là Alarm Valve không phải thiết bị “nhìn thấy cháy”.

Nó nhìn thấy một thứ khác:

dòng nước chữa cháy.

Đám cháy làm sprinkler mở.

Sprinkler mở làm nước chảy.

Nước chảy làm van mở.

Van mở đưa nước tới đầu phun và đồng thời đưa nước sang nhánh báo động.

Từ đó Pressure Switch, Water Motor Gong và hệ thống giám sát mới tiếp tục làm nhiệm vụ.

Ở hiện trường, Hùng Gia Phát thường nhìn một cụm Alarm Valve theo ba phần:

Thủy lực có đúng không?

Báo động có đúng không?

Sau khi thử, hệ thống có được trả về đúng trạng thái không?

Ba câu đó tưởng đơn giản.

Nhưng nếu kiểm kỹ thì phát hiện được phần lớn lỗi phổ biến.

Và nói thật, một cụm van rất đẹp nhưng alarm line đang khóa thì khi có cháy, vẻ ngoài đó chẳng giúp được gì.

NGUỒN THAM KHẢO

  • TCVN 6305-2:2007 – Hệ thống sprinkler tự động – Phần 2: yêu cầu và phương pháp thử đối với van báo động kiểu ướt, bình làm trễ và chuông nước; VSQI ghi nhận hiện còn hiệu lực.
  • TCVN 7336:2021 – Hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt – yêu cầu thiết kế và lắp đặt; thay thế TCVN 7336:2003 và hiện còn hiệu lực.
  • Yêu cầu đối với bộ điều khiển, Alarm Valve, thời gian trễ 3–5 giây và van khóa tại mục 5.6 TCVN 7336:2021.
  • QCVN 10:2025/BCA về trang bị, bố trí phương tiện PCCC, CNCH cho nhà và công trình, ban hành kèm Thông tư 103/2025/TT-BCA.

Liên hệ với chúng tôi:

CÔNG TY TNHH SX TM DV PCCC HÙNG GIA PHÁT

Địa chỉ: 296 Gò Dầu, P. Tân Sơn Nhì, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 0943709898

Email: pccc.hgp@gmail.com

Website: https://pccchunggiaphat.com/