Quy trình kiểm tra định kỳ chất lượng bọt Foam trong bồn chứa

Rate this post

Quy trình kiểm tra định kỳ chất lượng bọt Foam trong bồn chứa nên gồm 4 phần chính: kiểm tra tình trạng bồn và lượng Foam, lấy mẫu đại diện, thử các chỉ tiêu lý hóa – khả năng tạo bọt tại phòng thử nghiệm, sau đó so sánh kết quả với tiêu chuẩn áp dụng và thông số gốc của nhà sản xuất. Với hệ thống áp dụng NFPA 11, việc kiểm tra chất tạo bọt và bồn chứa được thực hiện ít nhất hằng năm; mẫu Foam nên được gửi đến nhà sản xuất hoặc phòng thử nghiệm đủ năng lực để đánh giá tình trạng chất lượng.

Tại Việt Nam, chất tạo bọt độ nở thấp hiện có các bộ tiêu chuẩn quan trọng như TCVN 7278-1:2024, TCVN 7278-3:2025, còn hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt được thiết kế theo TCVN 7336:2021 trong phạm vi áp dụng. Một điểm cần nói rõ: không nên hiểu rằng mọi bồn Foam tại Việt Nam đều mặc nhiên có một chu kỳ kiểm nghiệm pháp lý cố định 12 tháng; chu kỳ cụ thể còn phải xem hồ sơ thiết kế, tiêu chuẩn mà dự án áp dụng, hướng dẫn của nhà sản xuất và điều kiện vận hành thực tế.

Bài viết được PCCC Hùng Gia Phát cập nhật ngày 13/09/2026.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CẦN CĂN CỨ VÀO TIÊU CHUẨN NÀO?

Quy trình kiểm tra định kỳ chất lượng bọt Foam trong bồn chứa cần căn cứ trước hết vào loại Foam đang sử dụng, tiêu chuẩn thiết kế của hệ thống và tài liệu kỹ thuật của chính nhà sản xuất.

Các tài liệu thường cần đối chiếu gồm:

  • TCVN 7278-1:2024 – chất tạo bọt chữa cháy độ nở thấp dùng cho chất lỏng cháy không hòa tan được với nước.

  • TCVN 7278-2:2003 – chất tạo bọt độ nở trung bình và cao.

  • TCVN 7278-3:2025 – chất tạo bọt độ nở thấp dùng cho chất lỏng cháy hòa tan được với nước.

  • TCVN 7336:2021 – hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt.

  • Hồ sơ thiết kế và nghiệm thu hệ thống.

  • Technical Data Sheet – TDS của Foam.

  • Safety Data Sheet – SDS.

  • Chứng nhận, báo cáo thử nghiệm ban đầu của lô Foam.

  • Hướng dẫn bảo quản của nhà sản xuất.

  • NFPA 11 nếu dự án thiết kế, nghiệm thu hoặc vận hành theo tiêu chuẩn này.

Nói thật, đây là bước rất hay bị bỏ qua.

Đơn vị vận hành chỉ nói:

“Bồn đang chứa Foam 3%.”

Nhưng Foam 3% có thể là:

  • AFFF 3%.

  • AR-AFFF 3%.

  • Fluoroprotein.

  • FFFP.

  • Protein.

  • F3/SFFF không fluor.

  • Chất tạo bọt chuyên dụng khác.

Cùng ghi “3%” nhưng đặc tính lý hóa, độ nhớt, phạm vi cháy và thiết bị định lượng có thể hoàn toàn khác nhau.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA BAO LÂU NÊN THỰC HIỆN MỘT LẦN?

Nếu hệ thống áp dụng NFPA 11, chất tạo bọt và bồn hoặc thùng chứa phải được kiểm tra ít nhất hằng năm để phát hiện đóng cặn quá mức hoặc suy giảm chất lượng; mẫu chất tạo bọt được gửi tới nhà sản xuất hoặc phòng thử nghiệm đủ năng lực để đánh giá.

NFPA cũng xác định việc thử bảo trì hệ thống Foam thường được tiến hành theo chu kỳ hằng năm nhằm kiểm tra khả năng vận hành của hệ thống.

Tuy nhiên, với công trình tại Việt Nam, nên hiểu đúng:

12 tháng là một chu kỳ thực hành rất đáng tham khảo và là yêu cầu khi hồ sơ áp dụng NFPA 11, nhưng không nên tự biến nó thành một quy định pháp luật Việt Nam áp dụng giống nhau cho mọi bồn Foam.

Chu kỳ thực tế cần căn cứ:

  • Tiêu chuẩn được ghi trong hồ sơ thiết kế.

  • Yêu cầu của nhà sản xuất.

  • Điều kiện môi trường.

  • Tuổi Foam.

  • Lịch sử sử dụng hệ thống.

  • Kết quả kiểm tra lần trước.

  • Quy trình bảo dưỡng nội bộ của cơ sở.

PCCC Hùng Gia Phát thường khuyên cơ sở nên có lịch đánh giá ít nhất mỗi năm một lần nếu Foam được lưu trữ lâu dài trong bồn cố định, đặc biệt tại:

  • Kho xăng dầu.

  • Nhà máy hóa chất.

  • Khu bồn dầu.

  • Nhà máy điện.

  • Sân bay.

  • Kho dung môi.

  • Nhà máy sơn.

  • Công trình có hệ thống Foam cố định quy mô lớn.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CÓ PHẢI CHỈ LẤY MẪU FOAM ĐI XÉT NGHIỆM KHÔNG?

Không. Kiểm tra chất lượng Foam phải bao gồm cả chất tạo bọt, bồn chứa và điều kiện bảo quản.

Trước khi lấy mẫu cần kiểm tra:

  • Mức Foam thực tế.

  • Dung tích thiết kế.

  • Tình trạng bên ngoài bồn.

  • Ăn mòn.

  • Rò rỉ.

  • Nắp bồn.

  • Lỗ thông hơi.

  • Van.

  • Đường hút.

  • Đường hồi.

  • Đường nạp.

  • Điểm xả đáy.

  • Đồng hồ mức.

  • Nhãn nhận diện Foam.

  • Nhiệt độ khu vực đặt bồn.

NFPA 11 yêu cầu bồn chứa Foam phải đủ dung tích cho lượng chất tạo bọt cần thiết và có phần không gian dành cho giãn nở nhiệt; cấu tạo bồn cũng phải cho phép kiểm tra bề mặt bên trong và các đầu nối quan trọng.

Một bồn nhìn bên ngoài còn tốt chưa chắc Foam bên trong còn tốt.

Ngược lại, Foam đạt thử nghiệm nhưng bồn đang rỉ nước vào thì vài tháng sau kết quả có thể khác hoàn toàn.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CẦN KIỂM TRA NHỮNG DẤU HIỆU BẤT THƯỜNG NÀO?

Dấu hiệu cần chú ý nhất là cặn, phân lớp, thay đổi màu sắc, nhiễm nước, lẫn tạp chất hoặc thay đổi độ nhớt bất thường.

Khi mở điểm kiểm tra hoặc lấy mẫu nên quan sát:

  • Cặn đáy.

  • Bùn.

  • Màng nổi.

  • Váng.

  • Kết tinh.

  • Phân lớp.

  • Màu khác với mẫu ban đầu.

  • Mùi bất thường.

  • Tạp chất rắn.

  • Gỉ sét.

  • Nước lẫn vào Foam.

NFPA yêu cầu kiểm tra dấu hiệu đóng cặn quá mức và suy giảm chất lượng của Foam cũng như bồn lưu trữ.

Lý do rất đơn giản.

Foam không chỉ cần “còn là chất lỏng”.

Nó còn phải:

  • Hút được qua đường ống.

  • Qua được thiết bị định lượng.

  • Trộn đúng tỷ lệ.

  • Tạo bọt đúng đặc tính.

  • Duy trì màng Foam đủ lâu.

  • Kiểm soát tái cháy.

Foam bị đặc hoặc đóng cặn có thể vẫn nhìn giống Foam, nhưng tới lúc bơm lại không hút được đúng lưu lượng.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CÓ CẦN KIỂM TRA SỐ LƯỢNG FOAM KHÔNG?

Có. Lượng chất tạo bọt trong bồn phải đáp ứng lượng thiết kế của hệ thống.

NFPA 11 yêu cầu lượng Foam dự trữ phải đáp ứng nhu cầu thiết kế và bồn thường được duy trì đầy theo mức cần thiết, đồng thời vẫn dành thể tích cho sự giãn nở.

Cần đối chiếu:

  • Dung tích bồn.

  • Mức thực tế.

  • Lượng Foam hữu dụng.

  • Lượng Foam nằm dưới điểm hút.

  • Nhu cầu hệ thống.

  • Tỷ lệ pha Foam thiết kế.

  • Thời gian phun thiết kế.

Ví dụ:

Hệ thống thiết kế cần 4.000 lít Foam.

Bồn ghi 5.000 lít.

Nhưng hiện tại chỉ còn 3.200 lít.

Dù chất lượng của 3.200 lít còn tốt, hệ thống vẫn không đáp ứng lượng thiết kế.

Đây là hai câu hỏi khác nhau:

Foam có tốt không?

và

Foam có đủ không?

Phải đạt cả hai.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CẦN KIỂM TRA NHÃN VÀ HỒ SƠ GÌ?

Trước khi lấy mẫu nên xác định chính xác loại Foam đang nằm trong bồn.

Ghi lại:

  • Nhà sản xuất.

  • Tên thương mại.

  • Loại Foam.

  • Tỷ lệ pha 1%, 3%, 6% hoặc tỷ lệ khác.

  • AFFF/AR-AFFF/F3/protein/fluoroprotein…

  • Số lô.

  • Ngày sản xuất.

  • Ngày nhập bồn.

  • Khối lượng ban đầu.

  • Lần bổ sung gần nhất.

  • Foam đã từng bị xả hay chưa.

  • Kết quả kiểm nghiệm lần trước.

  • TDS.

  • SDS.

  • Báo cáo thử nghiệm ban đầu.

Một lỗi khá phổ biến:

Bồn ban đầu dùng Foam A.

Sau vài năm thiếu khoảng 500 lít.

Đơn vị vận hành mua Foam B cùng tỷ lệ 3% rồi đổ thêm vào.

Hai loại nhìn giống nhau.

Nhưng chưa có tài liệu chứng minh tương thích.

NFPA 11 không cho phép trộn các loại Foam khác nhau để lưu trữ; hai thương hiệu cùng loại cũng không nên trộn nếu chưa có dữ liệu của nhà sản xuất chứng minh tương thích.

Vậy nên trước khi châm thêm Foam, hãy kiểm tra trước.

Đừng đợi bồn xuất hiện cặn mới hỏi hai loại có hợp nhau không.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA NÊN LẤY MẪU Ở VỊ TRÍ NÀO?

Để đánh giá tình trạng một bồn lớn, mẫu ở đáy và phần trên của bồn có giá trị rất cao, vì Foam bị nhiễm bẩn hoặc phân tầng có thể cho kết quả khác nhau theo chiều cao bồn.

Trong thực hành thử nghiệm Foam, các phòng thử nghiệm chuyên ngành thường khuyến nghị lấy:

  • Một mẫu phía trên.

  • Một mẫu phía dưới.

  • Có thể thêm một mẫu giữa bồn nếu điều kiện cho phép.

Lý do:

Mẫu đáy dễ phát hiện:

  • Cặn.

  • Bùn.

  • Nước.

  • Gỉ.

  • Vật liệu lắng.

Mẫu phía trên giúp đánh giá:

  • Phân lớp.

  • Nhiễm nước.

  • Thay đổi thành phần phía trên.

Nếu ba vị trí cho kết quả khác nhau đáng kể thì phải nghi ngờ Foam trong bồn không đồng nhất.

Điều này quan trọng hơn việc lấy một chai duy nhất ở van tiện nhất rồi coi đó là đại diện cho 20.000 lít Foam.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CÓ NÊN TUẦN HOÀN FOAM TRƯỚC KHI LẤY MẪU KHÔNG?

Không nên mặc định khuấy hoặc tuần hoàn ngay từ đầu.

Nếu đang cần kiểm tra xem Foam có:

  • Phân tầng.

  • Nước lắng.

  • Cặn đáy.

  • Nhiễm bẩn.

thì tuần hoàn trước có thể làm mất dấu hiệu cần phát hiện.

Một số hướng dẫn lấy mẫu chuyên ngành khuyến nghị lấy mẫu trên và dưới trước khi tuần hoàn khi nghi ngờ nhiễm bẩn hoặc suy giảm chất lượng. Nếu chỉ có thể lấy một mẫu thì mới có thể cân nhắc tuần hoàn để tạo mẫu hỗn hợp, theo quy trình của nhà sản xuất hoặc phòng thử nghiệm.

Đây là chi tiết nhỏ nhưng rất quan trọng.

Có trường hợp:

Đáy bồn có nước.

Tuần hoàn 20 phút.

Nước bị phân tán vào toàn bộ bồn.

Lúc đó mẫu nhìn “đồng đều” hơn.

Nhưng thực tế bạn vừa che mất vấn đề ban đầu.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA LẤY MẪU ĐÁY NHƯ THẾ NÀO CHO ĐÚNG?

Khi lấy mẫu qua điểm xả đáy, cần loại bỏ phần chất lỏng tồn đọng trong đoạn ống trước khi hứng mẫu đại diện.

Một số hướng dẫn thử nghiệm Foam khuyến nghị xả một lượng ban đầu để loại:

  • Bùn.

  • Cặn lâu ngày.

  • Chất nằm trong đoạn ống chết.

sau đó mới lấy mẫu phân tích.

Cần thực hiện có kiểm soát:

  1. Chuẩn bị khu vực hứng Foam.

  2. Kiểm soát nguy cơ tràn.

  3. Xác định đúng van lấy mẫu.

  4. Xả phần tồn đọng.

  5. Quan sát phần xả đầu.

  6. Lấy mẫu vào chai sạch.

  7. Đóng kín ngay.

  8. Lau sạch bên ngoài.

  9. Dán nhãn.

  10. Ghi biên bản.

Nếu phần đầu ra đầy cặn hoặc nước:

Đừng bỏ qua.

Chụp lại.

Ghi lại.

Đó chính là dữ liệu kiểm tra.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CẦN LẤY BAO NHIÊU MẪU?

Số lượng và thể tích mẫu phải theo yêu cầu của phòng thử nghiệm hoặc nhà sản xuất trước khi lấy.

Không có một thể tích duy nhất phù hợp cho mọi phép thử.

Một số phòng thử nghiệm yêu cầu từ khoảng 250–500 ml cho bộ thử cơ bản, trong khi các quy trình lấy mẫu đầy đủ có thể yêu cầu khoảng 1 lít cho từng vị trí.

Với bồn lớn, thực tế thường nên chuẩn bị:

  • Mẫu trên.

  • Mẫu đáy.

  • Mẫu giữa nếu cần.

  • Mẫu đối chứng của Foam mới nếu đang điều tra vấn đề.

  • Mẫu dung dịch Foam sau thiết bị trộn nếu kiểm tra tỷ lệ pha.

Điều quan trọng:

Mẫu Foam cô đặc và mẫu dung dịch Foam sau khi pha là hai loại mẫu khác nhau.

Không được nhập chung kết quả.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CẦN DÁN NHÃN MẪU NHƯ THẾ NÀO?

Mỗi chai mẫu nên có mã nhận diện riêng.

Nên ghi:

  • Tên đơn vị.

  • Tên nhà máy.

  • Số bồn.

  • Loại Foam.

  • Nhà sản xuất.

  • Nồng độ thiết kế.

  • Số lô nếu biết.

  • Điểm lấy mẫu: trên/giữa/đáy.

  • Ngày lấy.

  • Giờ lấy.

  • Người lấy.

  • Nhiệt độ môi trường.

  • Ghi chú bất thường.

Ví dụ:

FOAM-TK01-BOTTOM
AR-AFFF 3%
13/09/2026 – 09:30

Đừng ghi trên cả ba chai:

“Foam bồn PCCC.”

Một tháng sau cầm kết quả sẽ không nhớ chai nào nằm ở vị trí nào.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA DÙNG LOẠI CHAI NÀO?

Mẫu nên được chứa trong chai sạch, khô, kín và tương thích với Foam, thường sử dụng chai nhựa polyethylene theo hướng dẫn của phòng thử nghiệm.

Không dùng chai:

  • Đã đựng dầu.

  • Đựng nước uống còn ẩm.

  • Đựng hóa chất khác.

  • Có chất tẩy rửa.

  • Có mùi dung môi.

Chỉ vài ml chất còn sót lại cũng có thể làm sai:

  • pH.

  • Sức căng.

  • Khả năng tạo bọt.

  • Thời gian thoát nước.

Lấy mẫu rất kỹ mà chai bẩn thì coi như công sức trước đó mất hết.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CẦN THỬ NHỮNG CHỈ TIÊU NÀO?

Bộ chỉ tiêu cụ thể phụ thuộc loại Foam và tiêu chuẩn áp dụng, nhưng thường cần xem cả tính chất lý hóa và khả năng tạo bọt.

Các chỉ tiêu thường gặp gồm:

  • Ngoại quan.

  • Màu.

  • Cặn.

  • Tỷ trọng hoặc khối lượng riêng.

  • pH.

  • Độ nhớt.

  • Chỉ số khúc xạ nếu nhà sản xuất sử dụng.

  • Sức căng bề mặt nếu áp dụng.

  • Khả năng tạo bọt.

  • Hệ số nở.

  • Thời gian tiết nước/thoát nước.

  • Nồng độ Foam trong dung dịch.

  • Khả năng dập cháy hoặc chống cháy lại nếu phạm vi kiểm nghiệm yêu cầu.

NFPA 11 sử dụng các đặc tính như tỷ trọng, pH, chỉ số khúc xạ và độ nhớt để đánh giá chất lượng Foam theo thông số được công bố của sản phẩm.

Trong khi đó, TCVN 7278 quy định các đặc tính và hiệu quả cụ thể đối với từng nhóm chất tạo bọt. TCVN 7278-1:2024 và TCVN 7278-3:2025 hiện là những phiên bản cập nhật cho Foam độ nở thấp tương ứng.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CÓ THỂ CHỈ DÙNG pH ĐỂ KẾT LUẬN KHÔNG?

Không.

pH chỉ là một chỉ tiêu, không đủ để kết luận toàn bộ chất lượng Foam.

Một mẫu có pH bình thường vẫn có thể:

  • Giảm khả năng tạo bọt.

  • Thay đổi độ nhớt.

  • Phân lớp.

  • Nhiễm tạp chất.

  • Tăng thời gian thoát nước không phù hợp.

  • Không đạt hiệu quả dập cháy.

Ngược lại, nếu pH lệch đáng kể so với:

  • TDS.

  • Certificate ban đầu.

  • Mẫu Foam mới.

  • Kết quả năm trước.

thì đó là tín hiệu cần điều tra.

Cách tốt nhất là xem xu hướng nhiều chỉ tiêu cùng lúc, không nhìn một con số duy nhất.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA TẠI SAO PHẢI KIỂM TRA ĐỘ NHỚT?

Độ nhớt ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hút và định lượng Foam của hệ thống.

Điều này đặc biệt quan trọng với:

  • AR-AFFF.

  • Foam chống cồn.

  • Foam có tính giả dẻo.

  • Một số loại F3/SFFF mới.

TCVN 7278-3:2025 có yêu cầu đánh giá độ nhớt và lưu ý rằng Foam cô đặc có độ nhớt cao có thể cần thiết bị định lượng đặc biệt.

Một hệ thống thiết kế ban đầu cho Foam có độ nhớt thấp.

Sau đó đổi sang Foam có độ nhớt cao gấp nhiều lần.

Bồn vẫn vừa.

Bơm vẫn chạy.

Nhưng thiết bị proportioner có thể không hút đúng 3%.

Vậy nên đổi Foam không chỉ là đổi hóa chất.

Đôi khi phải kiểm tra lại cả hệ thống.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CẦN KIỂM TRA HỆ SỐ NỞ VÀ THỜI GIAN THOÁT NƯỚC KHÔNG?

Có. Đây là những chỉ tiêu quan trọng để đánh giá Foam sau khi được pha và tạo bọt.

Hệ số nở cho biết thể tích bọt tạo ra so với lượng dung dịch Foam ban đầu.

Thời gian thoát nước phản ánh tốc độ chất lỏng tách khỏi cấu trúc bọt.

Nếu bọt:

  • Xẹp quá nhanh.

  • Thoát nước quá nhanh.

  • Tạo được rất ít thể tích.

  • Màng Foam không ổn định.

thì khả năng bao phủ bề mặt nhiên liệu và chống tái cháy có thể suy giảm.

TCVN 7278 quy định các yêu cầu liên quan đến độ nở, tiết nước và hiệu quả của chất tạo bọt theo từng loại.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CÓ CẦN THỬ KHẢ NĂNG DẬP CHÁY THỰC TẾ KHÔNG?

Không phải lần kiểm tra định kỳ nào cũng bắt buộc thực hiện một fire test quy mô đầy đủ.

Mức thử phụ thuộc:

  • Tiêu chuẩn áp dụng.

  • Phạm vi chứng nhận.

  • Tình trạng Foam.

  • Yêu cầu của chủ đầu tư.

  • Nhà sản xuất.

  • Kết quả thử lý hóa.

TCVN 7278-1 và TCVN 7278-3 đều có yêu cầu về hiệu quả dập cháy tối thiểu khi đánh giá sản phẩm theo tiêu chuẩn.

Trong bảo dưỡng định kỳ, phòng thử nghiệm có thể trước tiên đánh giá:

  • Lý hóa.

  • Hệ số nở.

  • Thời gian thoát nước.

  • Các chỉ tiêu so sánh.

Nếu có dấu hiệu suy giảm hoặc hợp đồng/tiêu chuẩn yêu cầu, mức thử có thể mở rộng.

Không nên tự đốt một khay xăng tại nhà máy rồi gọi đó là “kiểm định Foam”.

Thử cháy phải đúng phương pháp và có kiểm soát.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CÓ CẦN KIỂM TRA TỶ LỆ PHA 3% HOẶC 6% KHÔNG?

Có, nhưng đây là phép thử hệ thống định lượng, khác với thử chất lượng Foam cô đặc.

Ví dụ hệ thống dùng AFFF 3%.

Có hai vấn đề riêng:

Vấn đề 1 – Foam có còn tốt không?

Lấy Foam cô đặc trong bồn đi thử.

Vấn đề 2 – hệ thống có pha đúng 3% không?

Lấy dung dịch Foam sau proportioner để đo nồng độ.

Một bồn Foam hoàn toàn đạt chất lượng nhưng proportioner chỉ hút 1,8%.

Đám cháy vẫn có thể không được khống chế đúng thiết kế.

Ngược lại:

Proportioner pha đúng 3%.

Nhưng Foam trong bồn đã suy giảm.

Kết quả cũng không đạt.

NFPA 11 yêu cầu kiểm tra cả hệ thống định lượng và tình trạng chất tạo bọt trong chương trình kiểm tra, thử nghiệm và bảo dưỡng.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CÓ NÊN XẢ FOAM TOÀN HỆ THỐNG ĐỂ THỬ KHÔNG?

Không nhất thiết.

Các phương pháp hiện đại cho phép kiểm tra thiết bị định lượng mà hạn chế hoặc tránh xả một lượng lớn Foam ra môi trường.

Tài liệu của NFPA lưu ý trong các phép thử bảo dưỡng chỉ nên sử dụng lượng Foam cần thiết để xác nhận nồng độ dung dịch, còn phần lớn thử nghiệm có thể thực hiện bằng nước hoặc chất thay thế thích hợp theo phương pháp được chấp thuận.

Điều này đặc biệt đáng lưu ý với:

  • AFFF chứa fluor.

  • Foam cũ.

  • Foam chưa rõ thành phần.

  • Cơ sở gần cống thoát nước.

  • Nhà máy gần sông, hồ.

Đừng mở hệ thống cho Foam chảy thẳng xuống cống chỉ để “test xem có ra bọt không”.

Cần có:

  • Bồn hứng.

  • Khu vực thu gom.

  • Biện pháp xử lý.

  • Quy trình môi trường phù hợp.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CẦN SO SÁNH KẾT QUẢ VỚI GIÁ TRỊ NÀO?

Kết quả nên được so sánh theo thứ tự ưu tiên:

  1. Tiêu chuẩn áp dụng cho đúng loại Foam.

  2. TDS của nhà sản xuất.

  3. Certificate/COA của lô Foam.

  4. Báo cáo thử nghiệm ban đầu.

  5. Mẫu Foam mới cùng loại.

  6. Kết quả kiểm tra các năm trước.

NFPA 11 yêu cầu khi biết rõ loại và thương hiệu Foam, việc đánh giá chất lượng phải xác nhận sản phẩm vẫn đáp ứng các thông số kỹ thuật của nhà sản xuất.

Đây là lý do phải giữ hồ sơ năm đầu.

Nếu năm 2029 mới bắt đầu xét nghiệm mà không còn:

  • COA.

  • TDS.

  • Số lô.

  • Kết quả gốc.

thì việc đánh giá xu hướng khó hơn nhiều.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA KHI NÀO CẦN KIỂM TRA LẠI NGAY, KHÔNG CHỜ ĐẾN KỲ?

Nên lấy mẫu kiểm tra lại sớm khi xảy ra một trong các tình huống sau:

  • Bồn bị nước lọt vào.

  • Ngập phòng Foam.

  • Bồn bị quá nhiệt.

  • Foam bị đóng băng hoặc xuống dưới giới hạn bảo quản.

  • Có dấu hiệu phân lớp.

  • Xuất hiện cặn bất thường.

  • Bồn bị ăn mòn.

  • Châm thêm Foam khác lô.

  • Châm Foam khác hãng.

  • Không chắc Foam được châm đúng loại.

  • Hệ thống đã xả Foam.

  • Sau sửa chữa bồn.

  • Sau vệ sinh bồn.

  • Nghi ngờ nhiễm nước từ bladder tank.

  • Hệ thống định lượng cho nồng độ không ổn định.

  • Kết quả năm trước bắt đầu lệch.

Đôi khi đợi đủ 12 tháng là quá lâu.

Nếu nhân viên vừa báo:

“Không biết hôm qua người ta châm thêm gì vào bồn.”

thì ngày hôm đó đã là lý do lấy mẫu rồi.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA NẾU FOAM KHÔNG ĐẠT THÌ XỬ LÝ THẾ NÀO?

Khi kết quả không đạt, không nên lập tức đổ Foam mới vào Foam cũ.

Nên thực hiện:

  1. Xác nhận lại kết quả thử.

  2. So với thông số nhà sản xuất.

  3. Kiểm tra mẫu trên và đáy.

  4. Xác định phạm vi suy giảm.

  5. Kiểm tra tình trạng bồn.

  6. Trao đổi với nhà sản xuất.

  7. Xác định Foam có thể tiếp tục sử dụng hay phải thay.

  8. Lập phương án thu hồi.

  9. Vệ sinh bồn nếu có cặn hoặc nhiễm bẩn.

  10. Kiểm tra đường ống Foam.

  11. Nạp Foam phù hợp.

  12. Kiểm tra tỷ lệ định lượng.

  13. Cập nhật hồ sơ.

Nếu chỉ mẫu đáy không đạt còn mẫu trên đạt, cũng không nên bỏ qua.

Điều đó có thể cho thấy:

  • Cặn đáy.

  • Nước lắng.

  • Phân tầng.

và chất lỏng trong bồn không còn đồng nhất.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CÓ ĐƯỢC PHA FOAM MỚI VÀO FOAM CŨ ĐỂ “CỨU” BỒN KHÔNG?

Không nên làm nếu chưa có xác nhận tương thích.

NFPA 11 quy định:

  • Không trộn các loại Foam khác nhau để lưu trữ.

  • Hai thương hiệu cùng loại chỉ nên trộn khi có dữ liệu chứng minh chúng tương thích và được chấp thuận theo tiêu chuẩn áp dụng.

Ví dụ:

AR-AFFF 3% hãng A.

AR-AFFF 3% hãng B.

Cùng ghi AR-AFFF 3%.

Chưa đủ cơ sở để đổ chung.

Có thể xảy ra:

  • Thay đổi độ nhớt.

  • Đóng cặn.

  • Giảm khả năng định lượng.

  • Giảm chất lượng bọt.

  • Mất chứng nhận của hệ thống.

Vậy nên “cùng 3%” không đồng nghĩa “trộn được”.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CÓ CẦN VỆ SINH BỒN ĐỊNH KỲ KHÔNG?

Không nên đặt lịch vệ sinh bồn theo một con số cứng cho mọi hệ thống.

Bồn cần được xem xét vệ sinh khi:

  • Cặn tích tụ.

  • Có gỉ.

  • Có nước.

  • Foam suy giảm.

  • Thay đổi loại Foam.

  • Sửa chữa bồn.

  • Kết quả mẫu đáy bất thường.

  • Nhà sản xuất yêu cầu.

Tài liệu NFPA lưu ý Foam có xu hướng lắng theo thời gian; cặn tích tụ ở đáy có thể ảnh hưởng tới hệ thống định lượng và chất lượng Foam.

Nếu cặn nhiều, việc chỉ hút Foam cũ ra rồi đổ Foam mới vào bồn chưa vệ sinh có thể khiến mẻ mới nhanh chóng bị nhiễm bẩn.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CẦN KIỂM TRA NHIỆT ĐỘ BẢO QUẢN KHÔNG?

Có.

Foam phải được bảo quản trong giới hạn nhiệt độ do nhà sản xuất công bố.

NFPA 11 yêu cầu Foam được lưu trữ trong giới hạn nhiệt độ phù hợp với sản phẩm.

Nhiệt độ vượt giới hạn có thể:

  • Thay đổi độ nhớt.

  • Làm suy giảm thành phần.

  • Tăng lão hóa.

  • Gây phân lớp.

  • Ảnh hưởng khả năng bơm và định lượng.

Đặc biệt tại Việt Nam, bồn đặt ngoài trời có thể chịu:

  • Nắng trực tiếp.

  • Nhiệt mái tôn.

  • Nhiệt từ thiết bị công nghệ.

Bồn inox ngoài trời nhìn rất đẹp.

Nhưng trưa nắng, nhiệt độ chất lỏng bên trong chưa chắc đẹp như vậy.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA CÓ CẦN KIỂM TRA VẬT LIỆU BỒN KHÔNG?

Có.

Vật liệu bồn, đường ống, van và gioăng phải tương thích với loại chất tạo bọt đang sử dụng.

NFPA 11 yêu cầu vật liệu hệ thống Foam phải được lựa chọn phù hợp với tính chất của chất tạo bọt; bồn lưu trữ dạng lỏng số lượng lớn phải sử dụng vật liệu hoặc lớp lót tương thích.

Đây càng quan trọng khi chuyển từ Foam cũ sang:

  • F3.

  • SFFF.

  • AR-F3.

  • Foam độ nhớt cao.

Không nên nghĩ:

“Bồn cũ chứa AFFF được thì Foam mới cũng được.”

Phải hỏi nhà sản xuất.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA KHÁC GÌ VỚI BẢO DƯỠNG TOÀN BỘ HỆ THỐNG FOAM?

Kiểm tra chất lượng Foam chỉ là một phần của bảo dưỡng hệ thống.

Một hệ thống Foam đầy đủ còn có:

  • Bồn Foam.

  • Bơm Foam.

  • Bladder tank nếu có.

  • Proportioner.

  • Balanced pressure system.

  • Van.

  • Strainer.

  • Đường ống.

  • Foam chamber.

  • Foam maker.

  • Monitor.

  • Drencher.

  • Sprinkler Foam.

  • Thiết bị kích hoạt.

  • Nguồn nước.

  • Hệ thống điều khiển.

NFPA 11 yêu cầu hệ thống Foam phải được kiểm tra toàn diện định kỳ, không chỉ lấy mẫu chất tạo bọt.

Một bồn Foam đạt 100%.

Nhưng van Foam đóng.

Thì hệ thống vẫn không chữa cháy được.

Vậy nên sau kết quả xét nghiệm đẹp, đừng vội kết luận cả hệ thống đạt.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA NÊN LẬP HỒ SƠ THEO DÕI NHƯ THẾ NÀO?

Mỗi bồn Foam nên có một hồ sơ lịch sử riêng.

Nên lưu:

  • Mã bồn.

  • Dung tích.

  • Loại Foam.

  • Lô Foam.

  • Ngày nạp.

  • Số lượng.

  • Mức Foam.

  • Lịch sử bổ sung.

  • Nhiệt độ bảo quản.

  • Ngày lấy mẫu.

  • Điểm lấy mẫu.

  • Báo cáo thử nghiệm.

  • Các chỉ tiêu.

  • Kết luận.

  • Khuyến nghị.

  • Lịch kiểm tra kế tiếp.

Có thể tạo bảng theo năm:

Nội dung 2026 2027 2028
Tỷ trọng Kết quả Kết quả Kết quả
pH Kết quả Kết quả Kết quả
Độ nhớt Kết quả Kết quả Kết quả
Hệ số nở Kết quả Kết quả Kết quả
Thời gian thoát nước Kết quả Kết quả Kết quả

Nhìn ba năm liên tiếp, đôi khi xu hướng suy giảm hiện ra rất rõ dù từng năm vẫn nằm trong giới hạn.

Đó mới là giá trị của kiểm tra định kỳ.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA NÊN THỰC HIỆN THEO BAO NHIÊU BƯỚC?

Có thể thực hiện theo 12 bước thực tế:

  1. Xác định loại Foam và tiêu chuẩn áp dụng.

  2. Thu hồ sơ TDS, SDS, COA và báo cáo cũ.

  3. Kiểm tra tình trạng bồn.

  4. Kiểm tra mức Foam và lượng thiết kế.

  5. Quan sát ngoại quan.

  6. Xác định điểm lấy mẫu.

  7. Lấy mẫu trên, giữa, đáy theo phương án.

  8. Ghi nhãn và lập biên bản.

  9. Gửi phòng thử nghiệm.

  10. So sánh kết quả với tiêu chuẩn và dữ liệu gốc.

  11. Kiểm tra thêm hệ thống định lượng nếu cần.

  12. Lập kết luận và kế hoạch xử lý.

Làm theo trình tự này sẽ tránh tình trạng:

Lấy mẫu trước.

Gửi đi.

Ba ngày sau phòng lab gọi hỏi:

“Foam này loại gì?”

Lúc đó mới đi tìm hồ sơ.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA – NHỮNG LỖI NÀO THƯỜNG GẶP NHẤT?

Những lỗi PCCC Hùng Gia Phát thấy cần tránh gồm:

  • Không biết chính xác loại Foam trong bồn.

  • Mất TDS.

  • Không có COA ban đầu.

  • Chỉ lấy một mẫu.

  • Lấy ngay phần chất lỏng tồn trong van đáy.

  • Dùng chai mẫu bẩn.

  • Không ghi vị trí lấy mẫu.

  • Tuần hoàn bồn trước khi kiểm tra phân lớp.

  • Châm Foam khác hãng tùy tiện.

  • Chỉ đo pH.

  • Không thử độ nhớt.

  • Không kiểm tỷ lệ pha.

  • Không kiểm số lượng Foam còn lại.

  • Bỏ qua cặn đáy.

  • Không kiểm bồn bị nước vào.

  • Không ghi kết quả các năm.

  • Thử xả Foam trực tiếp ra cống.

  • Kết luận hệ thống đạt chỉ vì Foam đạt.

Có một câu rất đơn giản:

Foam tốt chưa chắc hệ thống tốt.

Nhưng Foam hỏng thì một hệ thống tốt cũng mất đi một phần quan trọng nhất.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA – CÁC CÂU HỎI THƯỜNG GẶP LÀ GÌ?

1. Foam chữa cháy trong bồn bao lâu phải kiểm tra một lần?

Nếu áp dụng NFPA 11, chất tạo bọt và bồn chứa được kiểm tra ít nhất hằng năm. Với công trình tại Việt Nam cần đồng thời xem tiêu chuẩn của dự án, nhà sản xuất và quy trình bảo dưỡng được phê duyệt.

2. Có bắt buộc mọi bồn Foam ở Việt Nam phải xét nghiệm mỗi 12 tháng không?

Không nên khẳng định như vậy. Chu kỳ 12 tháng là yêu cầu/thực hành theo NFPA 11 khi tiêu chuẩn này được áp dụng; TCVN 7278 chủ yếu quy định các yêu cầu chất lượng và phương pháp đánh giá sản phẩm.

3. Nên lấy mẫu Foam ở đâu?

Nên đánh giá ít nhất mẫu phần trên và phần đáy khi cần phát hiện phân tầng hoặc nhiễm bẩn; có thể bổ sung mẫu giữa bồn.

4. Có cần khuấy Foam trước khi lấy mẫu không?

Không mặc định. Nếu nghi phân tầng hoặc nhiễm nước, nên đánh giá trước khi tuần hoàn. Khi chỉ có thể lấy một mẫu, có thể cần tạo mẫu hỗn hợp theo hướng dẫn của phòng thử nghiệm.

5. Những chỉ tiêu nào quan trọng nhất?

Thường gồm tỷ trọng, pH, độ nhớt, ngoại quan, hệ số nở, thời gian thoát nước và các chỉ tiêu chuyên biệt của sản phẩm.

6. Foam pH đạt có nghĩa là Foam còn tốt không?

Không. pH chỉ là một chỉ tiêu.

7. Có được trộn AFFF 3% của hai hãng không?

Không nên nếu chưa có tài liệu chứng minh tương thích. NFPA 11 không cho phép tùy tiện trộn khác loại hoặc khác thương hiệu để lưu trữ.

8. Có được trộn Foam cũ với Foam mới không?

Chỉ khi xác nhận đúng loại, đúng tính tương thích và phù hợp hướng dẫn nhà sản xuất.

9. Foam bị cặn có dùng tiếp được không?

Phải đánh giá. Cặn có thể ảnh hưởng chất lượng Foam và thiết bị định lượng; cần lấy mẫu, kiểm bồn và hỏi nhà sản xuất/phòng thử nghiệm.

10. Foam có hạn sử dụng cố định không?

Không có một thời hạn chung cho tất cả loại Foam. Phải xem nhà sản xuất, điều kiện lưu trữ và kết quả đánh giá thực tế.

11. Foam 3% nghĩa là bồn chứa 3% Foam và 97% nước đúng không?

Không trong trường hợp bồn chứa Foam cô đặc. Bồn chứa concentrate thường chứa Foam cô đặc; tỷ lệ 3% được tạo ra tại thiết bị định lượng khi hệ thống hoạt động.

12. Có cần kiểm tra tỷ lệ pha Foam không?

Có. Đây là kiểm tra hiệu suất proportioner và nên được xem riêng với kiểm nghiệm chất lượng Foam cô đặc.

13. Có cần kiểm tra bồn chứa không?

Có. Kiểm bồn, van, cặn, ăn mòn, mức Foam, nước xâm nhập và điều kiện bảo quản là một phần quan trọng.

14. Foam trong bladder tank có kiểm tra được không?

Có, nhưng cách lấy mẫu phụ thuộc cấu tạo hệ thống và phải tuân theo hướng dẫn của nhà sản xuất để tránh làm hỏng bladder hoặc ảnh hưởng vận hành.

15. Sau khi thay Foam mới có cần thử lại hệ thống không?

Nên kiểm tra khả năng tương thích và tỷ lệ định lượng, đặc biệt khi thay loại hoặc thay nhà sản xuất.

QUY TRÌNH KIỂM TRA ĐỊNH KỲ CHẤT LƯỢNG BỌT FOAM TRONG BỒN CHỨA – ĐIỀU QUAN TRỌNG NHẤT CẦN NHỚ LÀ GÌ?

Điều quan trọng nhất của Quy trình kiểm tra định kỳ chất lượng bọt Foam trong bồn chứa là:

Đừng đánh giá Foam chỉ bằng mắt và đừng lấy một chai mẫu bất kỳ rồi kết luận cho cả bồn.

Một quy trình tốt phải trả lời được:

Foam gì?

Đã lưu bao lâu?

Trong bồn có đồng nhất không?

Có nước hay cặn không?

Các chỉ tiêu lý hóa còn phù hợp không?

Bọt tạo ra còn đạt không?

Hệ thống có pha đúng tỷ lệ không?

Và lượng Foam còn đủ cho thiết kế không?

Ở góc nhìn thực tế của PCCC Hùng Gia Phát, Foam là loại thiết bị chữa cháy khá “im lặng”.

Nó có thể nằm trong bồn 5 năm.

Không báo lỗi.

Không kêu còi.

Không có đèn fault.

Nhìn mức bồn vẫn đầy.

Nhưng lúc cần sử dụng mới phát hiện chất lượng đã thay đổi thì quá muộn.

Vậy nên việc lấy mẫu và theo dõi chất lượng định kỳ không phải để làm đẹp hồ sơ.

Nó trả lời câu hỏi quan trọng nhất:

Nếu cháy xảy ra hôm nay, lượng Foam đang nằm trong bồn có thực sự còn làm đúng việc mà hệ thống được thiết kế để làm hay không?

NGUỒN THAM KHẢO KỸ THUẬT

  • TCVN 7278-1:2024 – Chất chữa cháy, chất tạo bọt chữa cháy độ nở thấp cho chất lỏng cháy không hòa tan được với nước; hiện còn hiệu lực.

  • TCVN 7278-3:2025 – Chất tạo bọt độ nở thấp dùng cho chất lỏng cháy hòa tan được với nước; hiện còn hiệu lực.

  • TCVN 7336:2021 – Hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt – yêu cầu thiết kế và lắp đặt; hiện còn hiệu lực.

  • NFPA 11:2024 – phiên bản hiện hành của tiêu chuẩn NFPA về hệ thống Foam.

  • Tài liệu NFPA về kiểm tra, thử nghiệm và bảo dưỡng hệ thống Foam, trong đó chương trình bảo dưỡng thường được thực hiện hằng năm.

Liên hệ với chúng tôi:

CÔNG TY TNHH SX TM DV PCCC HÙNG GIA PHÁT

Địa chỉ: 296 Gò Dầu, P. Tân Sơn Nhì, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 0943709898

Email: pccc.hgp@gmail.com

Website: https://pccchunggiaphat.com/