Tin tức

Cách kết nối chuông báo cháy với rơ-le trung gian để điều khiển thiết bị ngoại vi

Rate this post

Cách kết nối chuông báo cháy với rơ-le trung gian để điều khiển thiết bị ngoại vi về nguyên lý là dùng tín hiệu báo động từ tủ báo cháy để kích cuộn coil của rơ-le hoặc, tốt hơn, dùng ngõ ra relay/module điều khiển chuyên dụng của trung tâm; sau đó sử dụng tiếp điểm COM–NO hoặc COM–NC của relay để truyền lệnh sang quạt, cửa chống cháy, damper, contactor, BMS hoặc thiết bị khác. Với hệ thống PCCC thực tế, không nên tự đấu song song một relay bất kỳ vào đường chuông nếu chưa kiểm tra điện áp, dòng tải, giám sát đường dây và tài liệu của nhà sản xuất vì có thể làm tủ báo lỗi hoặc mất chức năng cảnh báo.

Theo tiêu chuẩn hiện hành, TCVN 5738:2021 đã hết hiệu lực và được thay thế bởi TCVN 7568-14:2025. Tiêu chuẩn mới là căn cứ hiện hành về thiết kế, lắp đặt hệ thống báo cháy cho nhà và công trình; QCVN 10:2025/BCA hiện là quy chuẩn bắt buộc về trang bị hệ thống báo cháy.

Bài viết được PCCC Hùng Gia Phát cập nhật ngày 14/09/2026.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI CÓ NGUYÊN LÝ NHƯ THẾ NÀO?

Về nguyên lý, rơ-le trung gian báo cháy đóng vai trò cách ly tín hiệu điều khiển của hệ thống báo cháy với mạch điện của thiết bị bên ngoài.

Quá trình thường diễn ra như sau:

  1. Đầu báo cháy hoặc nút nhấn phát tín hiệu.
  2. Trung tâm báo cháy xác nhận trạng thái Alarm.
  3. Ngõ ra báo động hoặc module relay báo cháy được kích hoạt.
  4. Relay chuyển trạng thái tiếp điểm.
  5. Tiếp điểm relay gửi lệnh sang thiết bị ngoại vi.
  6. Thiết bị ngoại vi thực hiện hành động đã thiết kế.

Ví dụ:

  • Quạt hút khói chạy.
  • Quạt cấp gió dừng.
  • Van chặn lửa đóng.
  • Cửa giữ bằng nam châm được nhả.
  • Màn ngăn cháy hạ xuống.
  • Thang máy nhận tín hiệu Fire.
  • BMS nhận trạng thái báo cháy.
  • Contactor ngắt một nhóm phụ tải theo kịch bản.

Các module relay báo cháy chuyên dụng thường cung cấp tiếp điểm khô Form-C, tức có COM, NO và NC. Tài liệu kỹ thuật của nhiều hệ thống thương mại cũng mô tả relay module dùng để điều khiển quạt, damper, door holder và các thiết bị phụ trợ khác.

Thật ra phần đấu dây không quá khó.

Cái khó là xác định:

Tín hiệu nào được phép lấy?

Relay nào phù hợp?

Mạch đó có được giám sát không?

Và trạng thái thiết bị khi cháy phải là gì?

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI CÓ NÊN LẤY TRỰC TIẾP TỪ ĐƯỜNG CHUÔNG KHÔNG?

Không nên mặc định lấy trực tiếp từ đường chuông. Nếu trung tâm có ngõ ra relay Alarm, module điều khiển địa chỉ hoặc interface được nhà sản xuất quy định thì nên ưu tiên các ngõ này.

Đường chuông báo cháy thường là một mạch cảnh báo được:

  • Giám sát đứt dây.
  • Giám sát chập dây.
  • Sử dụng điện trở cuối tuyến.
  • Có thể đảo cực trong trạng thái giám sát.
  • Có giới hạn dòng tải cụ thể.

Nếu tự mắc thêm cuộn relay vào đó, có thể phát sinh:

  • Tủ báo lỗi Trouble.
  • Sai giá trị điện trở giám sát.
  • Dòng tải vượt công suất NAC.
  • Chuông cuối tuyến không đủ điện áp.
  • Relay rung hoặc đóng không ổn định.
  • Mất khả năng phát hiện đứt dây.
  • Hỏng đầu ra tủ.

Vậy nên đấu relay vào mạch chuông báo cháy chỉ phù hợp khi tài liệu kỹ thuật của tủ, module hoặc giải pháp thiết kế xác nhận việc đó được phép.

Với hệ địa chỉ, cách sạch hơn thường là:

SLC → module relay địa chỉ → tiếp điểm khô → thiết bị ngoại vi.

Cục Cảnh sát PCCC và CNCH cũng lưu ý trung tâm địa chỉ cần có khả năng tích hợp với BMS, thang máy, quạt tăng áp – hút khói, chữa cháy tự động và các hệ thống khác thông qua module giao tiếp hoặc module phù hợp do nhà sản xuất quy định.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI NÊN DÙNG SƠ ĐỒ NGUYÊN LÝ NÀO?

Sơ đồ an toàn và dễ kiểm soát nhất là tách tín hiệu PCCC khỏi nguồn của tải ngoại vi.

Nguyên lý tham khảo:

ĐẦU BÁO / NÚT NHẤN
        │
        ▼
TRUNG TÂM BÁO CHÁY
        │
        │ Tín hiệu Alarm
        ▼
MODULE RELAY / ALARM RELAY
     COM   NO   NC
       │    │
       └────┼──────────────► Mạch điều khiển thiết bị ngoại vi
            │
            ▼
       CONTACTOR / PLC /
       BMS / TỦ ĐIỀU KHIỂN
            │
            ▼
       THIẾT BỊ CẦN ĐIỀU KHIỂN

Trường hợp thiết kế thực sự sử dụng tín hiệu điện từ ngõ chuông:

NGÕ CHUÔNG 24 VDC
       │
       │
       ▼
CUỘN RƠ-LE 24 VDC
    A1      A2
       │
       ▼
COM ── NO / NC
       │
       ▼
MẠCH ĐIỀU KHIỂN NGOẠI VI

Sơ đồ thứ hai chỉ mang tính nguyên lý.

Trước khi thực hiện phải xác nhận:

  • Điện áp ngõ chuông thực tế.
  • Điện áp coil relay.
  • Dòng coil.
  • Dòng tổng của chuông.
  • Công suất tối đa của NAC.
  • Kiểu giám sát đường dây.
  • Có đảo cực hay không.
  • Có điện trở EOL hay không.
  • Yêu cầu của nhà sản xuất tủ.

Nói thật, một relay 24 VDC giá vài chục nghìn đồng có thể chạy khi thử trên bàn.

Nhưng gắn vào hệ thống PCCC là câu chuyện khác.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – CHÂN COM, NO VÀ NC LÀ GÌ?

COM, NO, NC là ba chân cần hiểu rõ trước khi đấu bất kỳ rơ-le trung gian PCCC nào.

COM là chân chung.

NO là Normally Open – thường mở.

NC là Normally Closed – thường đóng.

Ở trạng thái relay chưa kích:

  • COM nối với NC.
  • COM không nối với NO.

Khi relay được kích:

  • COM tách khỏi NC.
  • COM nối với NO.

Ví dụ muốn quạt chỉ chạy khi báo cháy:

Có thể dùng COM–NO để gửi lệnh Run.

Ví dụ nam châm giữ cửa đang được cấp điện bình thường và khi cháy phải nhả:

Logic có thể cần COM–NC hoặc một thiết kế fail-safe khác.

Nhưng đừng lấy ví dụ này rồi áp cho mọi thiết bị.

Logic liên động PCCC phải theo đúng kịch bản của công trình.

Có thiết bị cần:

  • Đóng khi cháy.
  • Mở khi cháy.
  • Mất điện thì về trạng thái an toàn.
  • Duy trì lệnh.
  • Chỉ nhận xung.
  • Phải có phản hồi trạng thái.

Không phải cứ nối COM–NO là xong.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – CHỌN ĐIỆN ÁP CUỘN COIL THẾ NÀO?

Điện áp cuộn coil phải phù hợp với nguồn điều khiển thực tế.

Các relay trung gian phổ biến có coil:

  • 12 VDC.
  • 24 VDC.
  • 24 VAC.
  • 110 VAC.
  • 220 VAC.

Nếu ngõ điều khiển là 24 VDC thì không được lấy relay coil 220 VAC.

Ngược lại cũng vậy.

Cần kiểm trên thân relay hoặc datasheet:

  • Coil voltage.
  • Coil current.
  • Coil power.
  • Dải điện áp cho phép.
  • Polarity nếu relay có diode/LED bên trong.

Đặc biệt với relay DC có diode bảo vệ tích hợp:

A1 và A2 có thể phân cực.

Đấu ngược có thể:

  • Không hoạt động.
  • Gây chập.
  • Ảnh hưởng ngõ ra.

Vậy nên không nên nhìn relay rồi đoán hai chân coil giống nhau.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – CÓ THỂ DÙNG RELAY ĐỂ ĐÓNG CẮT TRỰC TIẾP 220V KHÔNG?

Chỉ được khi tiếp điểm relay được nhà sản xuất công bố phù hợp với điện áp, loại tải và dòng điện đó; với tải lớn, giải pháp đúng thường là relay chỉ điều khiển contactor hoặc đầu vào của tủ thiết bị.

Đừng chỉ nhìn dòng chữ:

10 A.

Rồi kết luận relay kéo được motor 10 A.

Tải điện có nhiều loại:

  • Resistive.
  • Inductive.
  • Motor.
  • Solenoid.
  • Capacitive.

Khả năng chịu tải tiếp điểm khác nhau rất nhiều.

Ví dụ tài liệu của một số relay module báo cháy phân biệt rõ tải điện trở, tải cảm và pilot duty. Một module có thể chịu 2 A tải điện trở ở 30 VDC nhưng chỉ khoảng 1 A với tải cảm cùng điện áp.

Với quạt hút khói vài kW, không ai nên đưa dòng motor chạy thẳng qua một relay module nhỏ.

Cách thường dùng:

Relay PCCC
    │
    ▼
Cuộn contactor / input tủ MCC
    │
    ▼
Contactor công suất
    │
    ▼
Motor quạt

Relay làm nhiệm vụ gửi lệnh.

Contactor làm nhiệm vụ đóng cắt tải.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – KHI NÀO NÊN DÙNG MODULE RELAY ĐỊA CHỈ?

Nên ưu tiên module relay địa chỉ khi hệ thống báo cháy là hệ địa chỉ và thiết bị ngoại vi cần được điều khiển theo từng zone, tầng hoặc kịch bản cụ thể.

Ưu điểm:

  • Có địa chỉ riêng.
  • Tủ biết module nào đang online.
  • Có thể lập trình Cause & Effect.
  • Có thể điều khiển theo từng vùng.
  • Dễ tìm lỗi.
  • Dễ thay đổi logic.
  • Không cần lấy nguồn kích từ đường chuông.

Ví dụ:

Đầu báo tầng 5 Alarm.

Hệ thống có thể lập trình:

  • Module 501 → dừng AHU tầng 5.
  • Module 502 → đóng fire damper.
  • Module 503 → gọi thang về tầng chính.
  • Module 504 → chạy quạt tăng áp.
  • Module 505 → gửi Fire Alarm sang BMS.

Các relay module thương mại thường cung cấp Form-C dry contacts và được thiết kế chính xác cho việc kích hoạt quạt, damper, door holder và thiết bị phụ trợ.

So với cách “lấy dây chuông kéo relay”, đây thường là giải pháp dễ quản lý hơn.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – KHI NÀO CÓ THỂ DÙNG ALARM RELAY CỦA TỦ?

Có thể sử dụng Alarm Relay của trung tâm báo cháy nếu tài liệu tủ cho phép và kịch bản chỉ cần một tín hiệu báo cháy tổng.

Nhiều trung tâm báo cháy có sẵn:

  • Alarm Relay.
  • Trouble Relay.
  • Supervisory Relay.
  • Auxiliary Relay.

Dạng tiếp điểm phổ biến:

  • NO.
  • NC.
  • COM.

Có những tủ cung cấp tiếp điểm khô Form-C dành cho điều khiển thiết bị phụ trợ, nhưng mức chịu tải cụ thể phải đọc đúng manual của model đó. Ví dụ một số trung tâm Honeywell có Alarm Relay dạng Form-C và công bố riêng giới hạn dòng/điện áp.

Điểm hạn chế:

Alarm Relay thường là báo cháy tổng.

Nếu bất kỳ zone nào cháy đều tác động.

Vì vậy nó phù hợp với việc như:

  • Gửi tín hiệu Fire chung sang BMS.
  • Kích chuông phụ.
  • Gửi tín hiệu về một tủ trung gian.

Nó không phù hợp nếu cần:

“Tầng 3 cháy thì chỉ đóng damper tầng 3.”

Lúc đó cần module theo vùng hoặc logic địa chỉ.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – TẠI SAO KHÔNG NÊN LẤY NGUỒN THIẾT BỊ NGOẠI VI TỪ TỦ BÁO CHÁY?

Không nên dùng nguồn của tủ báo cháy để cấp tải lớn cho thiết bị ngoại vi vì nguồn và ắc quy của tủ được tính toán cho chính hệ thống báo cháy và các thiết bị được phép kết nối.

TCVN 7568-14:2025 yêu cầu nguồn dự phòng hệ thống phải được tính dựa trên:

  • Dòng tải chế độ thường trực.
  • Dòng tải khi báo cháy.
  • Trung tâm.
  • Đầu báo.
  • Module.
  • Chuông/còi.
  • Các thiết bị đầu ra liên quan.

Cục Cảnh sát PCCC và CNCH hướng dẫn dung lượng dự phòng phải tính toàn bộ dòng của hệ thống; nguồn phải duy trì tối thiểu 24 giờ ở trạng thái thường trực và 30 phút khi báo cháy theo yêu cầu được nêu trong hướng dẫn hiện hành.

Nếu tự thêm:

  • Relay.
  • Đèn.
  • Van điện từ.
  • Khóa từ.
  • Contactor.
  • PLC.

vào nguồn tủ mà không tính lại thì ắc quy có thể không còn đáp ứng.

Cách sạch hơn thường là:

Tủ báo cháy chỉ cấp tín hiệu điều khiển.

Nguồn tải lấy từ nguồn riêng phù hợp.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – CÁP ĐIỀU KHIỂN CÓ PHẢI DÙNG LOẠI CHỐNG CHÁY KHÔNG?

Đối với các mạch điều khiển thiết bị ngoại vi có chức năng PCCC, phải lựa chọn dây/cáp và biện pháp bảo vệ theo TCVN 7568-14:2025 cùng hồ sơ thiết kế của công trình.

Tài liệu tập huấn hiện hành của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH lưu ý cáp tín hiệu điều khiển thiết bị ngoại vi và dây tín hiệu liên quan đến kích hoạt chữa cháy tự động phải bảo đảm khả năng chịu tác động nhiệt, trong các trường hợp tương ứng yêu cầu khả năng chịu lửa 30 phút.

Đây là chi tiết rất quan trọng.

Relay đúng.

Module đúng.

Nhưng dây từ relay tới quạt chạy xuyên khu vực cháy bằng dây điều khiển thông thường.

Khi lửa tác động, dây đứt trước khi quạt nhận lệnh.

Cả hệ liên động coi như mất.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – CÓ CẦN GIÁM SÁT MẠCH NGOẠI VI KHÔNG?

Có những mạch cần giám sát và có những relay contact đơn thuần không giám sát được đường dây phía sau, vì vậy phải xác định ngay từ thiết kế.

Ví dụ tài liệu của các relay module thương mại nêu rõ một số module chỉ cung cấp dry contact và không giám sát mạch được điều khiển.

Điều này có nghĩa:

Tủ thấy module vẫn tồn tại.

Relay vẫn đóng.

Nhưng dây từ relay đến tủ quạt bị đứt thì trung tâm chưa chắc biết.

Nếu chức năng an toàn yêu cầu giám sát trạng thái, thiết kế có thể cần:

  • Input monitor module.
  • Auxiliary contact.
  • Feedback contact.
  • End-of-line supervision.
  • Tín hiệu Run.
  • Tín hiệu Fault.
  • Tín hiệu Damper Open/Closed.

Ví dụ quạt hút khói:

Fire Alarm phát lệnh Run chưa đủ.

Một hệ thống tốt còn biết:

Quạt có thực sự chạy hay không?

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – ĐIỀU KHIỂN QUẠT HÚT KHÓI THẾ NÀO?

Với quạt hút khói, relay báo cháy thường chỉ gửi tín hiệu điều khiển sang tủ quạt hoặc MCC, không đóng trực tiếp nguồn động lực của motor.

Sơ đồ khái niệm:

TỦ BÁO CHÁY
     │
     ▼
MODULE RELAY
COM ─ NO
     │
     ▼
TỦ ĐIỀU KHIỂN QUẠT
Fire Run Input
     │
     ▼
CONTACTOR / VFD / BYPASS
     │
     ▼
QUẠT HÚT KHÓI

Có thể có thêm:

Aux Contact của contactor
          │
          ▼
Monitor Module
          │
          ▼
Tủ báo cháy nhận trạng thái RUN

Tức là:

Một đường gửi lệnh.

Một đường nhận phản hồi.

Đây là cách dễ kiểm thử hơn rất nhiều.

Cục Cảnh sát PCCC cũng xác định hệ thống báo cháy địa chỉ thường phải tích hợp với quạt tăng áp, hút khói, thang máy, hệ chữa cháy và BMS qua module phù hợp.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – ĐIỀU KHIỂN FIRE DAMPER THẾ NÀO?

Đối với fire damper hoặc smoke damper, relay phải gửi đúng trạng thái mà bộ actuator hoặc tủ điều khiển damper yêu cầu.

Có actuator:

  • Cấp điện để mở.
  • Mất điện tự đóng bằng lò xo.

Có loại:

  • Điều khiển Open/Close riêng.
  • Có motor đảo chiều.
  • Có feedback Open.
  • Có feedback Closed.

Vì vậy không có một sơ đồ duy nhất áp cho tất cả damper.

Một cấu hình thường gặp về mặt logic:

Fire Alarm
   │
   ▼
Relay / Module
   │
   ▼
Ngắt nguồn giữ damper
   │
   ▼
Damper tự đóng

Sau đó tiếp điểm hành trình có thể trả trạng thái về monitor module.

Điểm cần nhớ:

Fail-safe thường quan trọng hơn việc relay dùng NO hay NC.

Phải tự hỏi:

Nếu dây điều khiển đứt thì thiết bị sẽ về trạng thái nào?

Nếu mất điện thì trạng thái nào an toàn hơn?

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – ĐIỀU KHIỂN THANG MÁY CÓ ĐƯỢC CẮT ĐIỆN TRỰC TIẾP KHÔNG?

Không nên dùng relay báo cháy để tự ý cắt nguồn động lực thang máy.

Hệ thống báo cháy nên gửi tín hiệu Fire/Recall vào đầu vào được nhà sản xuất thang máy thiết kế cho chức năng này.

Sau đó bộ điều khiển thang máy thực hiện logic:

  • Đưa cabin về tầng quy định.
  • Mở cửa.
  • Loại bỏ lệnh gọi thông thường.
  • Chuyển chế độ theo thiết kế.

Việc tích hợp thang máy là một trong những chức năng liên động được cơ quan chuyên môn nhắc tới khi lựa chọn trung tâm báo cháy.

Nói thật, đấu một relay để “cúp điện thang máy khi cháy” nghe đơn giản.

Nhưng có thể khiến cabin dừng giữa tầng.

Đây là lỗi rất nguy hiểm.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – KẾT NỐI BMS THẾ NÀO?

Với BMS, cách phổ biến nhất là dùng tiếp điểm khô.

Ví dụ:

  • COM–NO: Fire Alarm.
  • COM–NO: Trouble.
  • COM–NO: Supervisory.

BMS đọc các đầu vào digital.

Nếu cần nhiều trạng thái hoặc truyền dữ liệu chi tiết hơn, hệ thống có thể sử dụng:

  • Gateway.
  • Module giao thức.
  • BACnet.
  • Modbus.
  • Interface chuyên dụng.

Nhưng giao thức và cấu hình phải do hai nhà sản xuất hỗ trợ.

Không nên tự lấy dây SLC của báo cháy cắm vào BMS.

Loop SLC là bus truyền thông riêng của hãng.

Nó không phải Modbus thông thường.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – CÓ THỂ ĐIỀU KHIỂN CỬA TỪ KHÔNG?

Có thể gửi tín hiệu để nhả door holder hoặc khóa điện trong kịch bản thoát nạn nếu hệ thống cửa và thiết kế PCCC yêu cầu.

Một cấu hình phổ biến:

Nguồn khóa/nam châm
       │
       ▼
COM ─ NC của relay
       │
       ▼
Door Holder

Trạng thái bình thường relay duy trì nguồn.

Khi báo cháy:

Relay đổi trạng thái → ngắt nguồn → nam châm nhả.

Nhưng cửa kiểm soát ra vào có thể liên quan đồng thời:

  • Access Control.
  • PCCC.
  • An ninh.
  • Thoát nạn.

Vì vậy phải xác định quyền ưu tiên.

Thông thường, lệnh an toàn cháy phải bảo đảm người bên trong thoát được theo thiết kế.

Không nên đấu kiểu relay PCCC và Access Control “giành nhau” một nguồn.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – CÓ CẦN DÙNG DIODE CHỐNG XUNG NGƯỢC KHÔNG?

Với cuộn relay DC, diode dập xung có thể được sử dụng để giảm điện áp ngược khi coil nhả, nhưng chỉ nên dùng khi phù hợp với thiết kế của ngõ ra và tài liệu nhà sản xuất.

Cuộn dây relay là tải cảm.

Khi ngắt điện, nó có thể sinh ra xung điện áp ngược.

Diode flyback giúp bảo vệ transistor/output điện tử.

Nhưng có một vấn đề:

Nếu mạch chuông báo cháy dùng đảo cực để giám sát thì gắn diode không đúng cách có thể ảnh hưởng mạch giám sát.

Vậy nên không nên làm theo kiểu:

“Relay DC thì cứ gắn diode 1N4007.”

Trước tiên phải biết đầu ra của tủ hoạt động thế nào.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – CÓ CẦN ĐIỆN TRỞ CUỐI TUYẾN EOL KHÔNG?

Nếu mạch đó được thiết kế là mạch giám sát thì EOL phải được giữ đúng giá trị và đúng vị trí theo tài liệu của nhà sản xuất.

EOL có nhiệm vụ giúp trung tâm phân biệt:

  • Normal.
  • Open circuit.
  • Short circuit.
  • Alarm trong một số cấu hình.

Sai lầm thường gặp:

Relay được đấu vào giữa đường chuông.

Điện trở EOL bị bỏ.

Hoặc EOL được di chuyển về trong tủ.

Tủ vẫn “Normal”.

Nhưng đường dây ngoài hiện trường đã không còn được giám sát đúng nghĩa.

Điện trở cuối tuyến đúng tên của nó:

Nên nằm ở cuối tuyến cần giám sát theo sơ đồ hãng.

Không phải chỗ nào dễ đấu nhất.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – CẦN TÍNH DÒNG TẢI NHƯ THẾ NÀO?

Cần tính tổng dòng ở trạng thái báo cháy trước khi thêm relay vào bất kỳ đầu ra có cấp nguồn nào.

Ví dụ giả định:

Một NAC 24 VDC cho phép 2 A.

Hiện có:

  • 8 chuông × 80 mA = 640 mA.
  • 4 đèn chớp × 100 mA = 400 mA.
  • Relay coil = 40 mA.

Tổng:

1.080 mA.

Về dòng danh nghĩa thì còn trong 2 A.

Nhưng chưa đủ để kết luận đạt.

Còn phải kiểm:

  • Sụt áp cuối tuyến.
  • Dòng khởi động.
  • Nhiệt độ.
  • Cự ly cáp.
  • Tiết diện dây.
  • Giới hạn từng NAC.
  • Tải dự phòng.
  • Khả năng nguồn và ắc quy.

Đừng thiết kế tới đúng 1,99 A cho mạch 2 A.

Nên có dự phòng theo hướng dẫn của nhà sản xuất và thiết kế hệ thống.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – TCVN 5738:2021 CÒN ĐƯỢC ÁP DỤNG KHÔNG?

Không. TCVN 5738:2021 đã bị hủy bỏ ngày 12/05/2025 và được thay thế bởi TCVN 7568-14:2025.

Thông tin chính thức của Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam ghi rõ:

  • TCVN 5738:2021: hết hiệu lực.
  • TCVN 7568-14:2015: hết hiệu lực.
  • TCVN 7568-14:2025: còn hiệu lực.
  • TCVN 7568-14:2025 thay thế cả hai tiêu chuẩn trên.

Đây là chi tiết rất đáng chú ý cho SEO năm 2026.

Nếu một bài hướng dẫn vẫn ghi:

“Đấu relay báo cháy theo TCVN 5738:2021”

mà không nói tiêu chuẩn đã hết hiệu lực thì thông tin đó đã cũ.

Hiện nay nên căn cứ:

QCVN 10:2025/BCA về phạm vi phải trang bị.

và

TCVN 7568-14:2025 về thiết kế, lắp đặt hệ thống báo cháy.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – 8 BƯỚC THI CÔNG AN TOÀN LÀ GÌ?

Một quy trình thực tế nên đi theo thứ tự:

  1. Xác định chính xác model tủ báo cháy.
  2. Lấy manual của nhà sản xuất.
  3. Xác định đầu ra cần dùng:
    • NAC.
    • Alarm Relay.
    • Auxiliary Relay.
    • Addressable Relay Module.
  4. Đo và xác nhận:
    • Điện áp.
    • Cực tính.
    • Dòng tối đa.
    • Kiểu giám sát.
  5. Chọn relay:
    • Coil đúng điện áp.
    • Contact đủ rating.
    • Số tiếp điểm phù hợp.
  6. Tách nguồn tải ngoại vi nếu cần.
  7. Đấu COM–NO hoặc COM–NC đúng với kịch bản.
  8. Chạy thử toàn bộ Cause & Effect.

Sau khi đấu xong, không nên chỉ nhấn nút:

“Relay có tạch không?”

Phải test từ đầu:

Đầu báo → trung tâm → relay → thiết bị → phản hồi.

Đó mới là kiểm thử hệ thống.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – CẦN KIỂM TRA GÌ SAU KHI ĐẤU?

Sau khi hoàn thiện mạch relay báo cháy, nên kiểm ít nhất các nội dung sau:

  • Bình thường tủ không báo Trouble.
  • Tất cả chuông vẫn hoạt động.
  • Điện áp cuối tuyến đạt yêu cầu.
  • Relay đóng đúng khi Alarm.
  • Relay nhả đúng khi Reset.
  • NO/NC đúng logic.
  • Thiết bị ngoại vi chạy đúng.
  • Không gây chập hoặc quá tải.
  • Tủ báo cháy không reset bất thường.
  • Nguồn dự phòng vẫn đủ.
  • Mạch điều khiển không gây nhiễu loop.
  • Feedback hoạt động nếu có.
  • Tình huống mất nguồn được kiểm tra.
  • Tình huống đứt dây được kiểm tra nếu mạch có giám sát.
  • Cause & Effect khớp bản vẽ.

PCCC Hùng Gia Phát thường lưu ý thêm một việc:

Dán nhãn dây.

Hai năm sau mở tủ ra, nhìn thấy:

Relay 1.

Relay 2.

Relay 3.

nhưng không ai biết relay nào gọi thang máy.

Lúc đó sửa chữa rất mệt.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – NHỮNG LỖI NÀO THƯỜNG GẶP NHẤT?

Các lỗi thực tế thường gặp gồm:

  • Lấy nguồn chuông kéo relay mà không kiểm tra tải.
  • Relay coil sai điện áp.
  • Đấu nhầm NO và NC.
  • Dùng relay quá nhỏ để kéo contactor lớn.
  • Đóng motor trực tiếp qua relay trung gian.
  • Lấy nguồn thiết bị ngoại vi từ nguồn tủ báo cháy.
  • Bỏ EOL.
  • Chuyển EOL về trong tủ.
  • Gắn diode sai cực.
  • Dùng relay không có thông số rõ ràng.
  • Không có cầu chì bảo vệ mạch phụ.
  • Đi chung cáp điều khiển với cáp điện động lực không đúng giải pháp.
  • Dùng cáp không đáp ứng yêu cầu chịu lửa.
  • Không có phản hồi Run/Fault.
  • Không test trạng thái mất điện.
  • Không cập nhật bản vẽ.
  • Không lập Cause & Effect.
  • Tự chỉnh chương trình tủ báo cháy mà không sao lưu.

Một lỗi nữa khá nguy hiểm:

Lấy chung một relay cho quá nhiều thiết bị.

Khi relay hỏng:

Quạt.

Cửa.

Thang máy.

Damper.

tất cả mất lệnh cùng lúc.

Thiết kế nên cân nhắc mức độ độc lập cần thiết của từng chức năng.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – NÊN DÙNG RELAY TRUNG GIAN HAY MODULE CHÍNH HÃNG?

Nếu thiết bị là một phần của hệ thống báo cháy chính thức của công trình, ưu tiên module/interface được nhà sản xuất hệ thống hỗ trợ và có hồ sơ phù hợp.

Cục Cảnh sát PCCC và CNCH đã trả lời rằng các thiết bị như tủ/module mở rộng là thành phần của hệ thống báo cháy và phải đáp ứng yêu cầu kiểm định hoặc cấp phép lưu thông theo quy định trước khi lắp đặt vào công trình.

Relay trung gian công nghiệp có thể vẫn cần trong tầng điều khiển kế tiếp.

Ví dụ:

Module relay PCCC
        │
        ▼
Relay trung gian / contactor
        │
        ▼
Thiết bị công suất lớn

Cách này có ưu điểm:

  • Module PCCC chỉ chịu tải nhỏ.
  • Dễ thay relay trung gian.
  • Cách ly hệ thống.
  • Dễ bảo vệ từng mạch.

Đừng bắt module báo cháy gánh một tải mà nó không được thiết kế để gánh.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – FAQ THƯỜNG GẶP LÀ GÌ?

  1. Có thể lấy điện từ chuông báo cháy để kích relay không?

Có thể về mặt kỹ thuật trong một số hệ thống nếu điện áp, dòng điện, cực tính và cơ chế giám sát của ngõ ra cho phép. Tuy nhiên nên ưu tiên Alarm Relay hoặc module relay chuyên dụng của hệ thống.

  1. Chuông báo cháy thường dùng điện áp bao nhiêu?

Nhiều hệ thống sử dụng 24 VDC, nhưng không được mặc định. Phải kiểm tra model tủ và thiết bị thực tế.

  1. Relay 24 VDC có đấu vào ngõ chuông 24 VDC được không?

Chưa thể kết luận chỉ dựa trên cùng điện áp. Cần kiểm dòng coil, tổng tải NAC, cơ chế EOL, đảo cực và hướng dẫn của nhà sản xuất.

  1. NO là gì?

NO là tiếp điểm thường mở. Khi relay chưa kích, COM và NO hở; khi relay kích, hai chân nối với nhau.

  1. NC là gì?

NC là tiếp điểm thường đóng. Khi relay chưa kích, COM và NC nối; khi relay kích, tiếp điểm mở.

  1. COM là gì?

COM là chân chung của tiếp điểm relay.

  1. Relay có thể kéo quạt hút khói trực tiếp không?

Không nên nếu đây là motor công suất lớn. Relay thường gửi tín hiệu tới tủ điều khiển hoặc contactor của quạt.

  1. Có thể dùng relay để gọi thang máy về tầng 1 không?

Có thể dùng tiếp điểm báo cháy để gửi tín hiệu Recall vào hệ điều khiển thang máy, nhưng không nên tự ý dùng relay cắt nguồn thang máy.

  1. Có cần nguồn riêng cho thiết bị ngoại vi không?

Thường nên có nếu tải không thuộc tải được phép cấp từ nguồn hệ thống báo cháy.

  1. Relay module địa chỉ khác relay trung gian thế nào?

Module relay địa chỉ giao tiếp trực tiếp với loop báo cháy, có địa chỉ và được trung tâm điều khiển. Relay trung gian thông thường chỉ là thiết bị điện đóng/cắt tiếp điểm.

  1. Có cần dây chống cháy cho mạch liên động không?

Các mạch điều khiển chức năng PCCC phải lựa chọn cáp và giải pháp bảo vệ theo tiêu chuẩn, thiết kế; hướng dẫn hiện hành lưu ý mạch điều khiển ngoại vi cần bảo đảm khả năng làm việc trong điều kiện cháy theo yêu cầu tương ứng.

  1. TCVN 5738:2021 còn hiệu lực không?

Không. Tiêu chuẩn đã bị hủy bỏ ngày 12/05/2025 và được thay thế bởi TCVN 7568-14:2025.

  1. QCVN nào hiện quy định việc trang bị báo cháy?

QCVN 10:2025/BCA, hiệu lực từ 30/12/2025.

  1. Có nên dùng relay giá rẻ không rõ thông số không?

Không nên. Phải biết rõ điện áp coil, tải tiếp điểm, loại tải và độ tin cậy trước khi đưa vào hệ thống có chức năng PCCC.

  1. Có phải relay nào cũng có NO, NC và COM không?

Không. Có relay chỉ có NO hoặc cấu hình khác. Phải xem sơ đồ chân của đúng model.

CÁCH KẾT NỐI CHUÔNG BÁO CHÁY VỚI RƠ-LE TRUNG GIAN ĐỂ ĐIỀU KHIỂN THIẾT BỊ NGOẠI VI – ĐIỀU QUAN TRỌNG NHẤT CẦN NHỚ LÀ GÌ?

Điều quan trọng nhất của Cách kết nối chuông báo cháy với rơ-le trung gian để điều khiển thiết bị ngoại vi là:

Đừng xem đường chuông báo cháy như một nguồn 24 VDC thông thường.

Đó có thể là một mạch đang được giám sát.

Nếu cần liên động thiết bị ngoài, thứ tự chúng tôi thường ưu tiên là:

Module relay chuyên dụng → Alarm Relay của tủ → relay trung gian phù hợp → chỉ sử dụng trực tiếp ngõ chuông khi nhà sản xuất và thiết kế cho phép.

Và trước khi đấu, hãy trả lời đủ sáu câu:

  • Ngõ ra bao nhiêu V?
  • Cho phép bao nhiêu A?
  • Có EOL không?
  • Có đảo cực không?
  • Coil relay bao nhiêu V và bao nhiêu mA?
  • Thiết bị cuối cần NO hay NC?

Chỉ thiếu một câu cũng có thể khiến hệ thống chạy sai.

Ở công trình thật, mục tiêu không phải làm cho relay “kêu tạch”.

Mục tiêu là khi cháy:

Tín hiệu phải đi đúng.

Thiết bị phải chạy đúng.

Hệ thống phải tự giám sát được lỗi.

Và chức năng báo cháy ban đầu không được suy giảm.

NGUỒN KỸ THUẬT THAM KHẢO

  • TCVN 7568-14:2025 – Hệ thống báo cháy, Phần 14: Thiết kế, lắp đặt các hệ thống báo cháy cho nhà và công trình; còn hiệu lực và thay thế TCVN 5738:2021.
  • QCVN 10:2025/BCA, hiệu lực từ 30/12/2025.
  • Hướng dẫn của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH về thiết kế, lựa chọn trung tâm báo cháy địa chỉ và liên động thiết bị ngoại vi.
  • Hướng dẫn hiện hành về cáp điều khiển thiết bị ngoại vi và nguồn hệ thống báo cháy.
  • Tài liệu kỹ thuật relay module của Honeywell/Notifier về dry contact, NO, NC, COM và ứng dụng điều khiển thiết bị phụ trợ.

Liên hệ với chúng tôi:

CÔNG TY TNHH SX TM DV PCCC HÙNG GIA PHÁT

Địa chỉ: 296 Gò Dầu, P. Tân Sơn Nhì, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 0943709898

Email: pccc.hgp@gmail.com

Website: https://pccchunggiaphat.com/