Cách kiểm tra tình trạng hoạt động của ác quy dự phòng trong tủ báo cháy

Cách kiểm tra tình trạng hoạt động của ắc quy dự phòng trong tủ báo cháy đúng không phải chỉ dùng đồng hồ đo thấy “còn 12 V” rồi kết luận ắc quy tốt. Cần kiểm tra đồng thời tình trạng vật lý, điện áp nạp, khả năng tự chuyển sang nguồn dự phòng khi mất điện AC, điện áp khi chịu tải và khả năng duy trì hệ thống trong thời gian thiết kế.

Theo tiêu chuẩn hiện hành, trung tâm báo cháy phải có hai nguồn điện độc lập; ắc quy dự phòng phải đủ duy trì hệ thống ít nhất 24 giờ ở chế độ thường trực và 30 phút ở chế độ báo cháy, với một số loại nhà đặc biệt thời gian báo cháy bằng nguồn dự phòng là 3 giờ. TCVN 7568-14:2025 hiện đã thay thế TCVN 5738:2021, vì vậy khi kiểm tra năm 2026 không nên tiếp tục dùng tiêu chuẩn cũ làm căn cứ chính.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – TIÊU CHUẨN HIỆN HÀNH NĂM 2026 LÀ GÌ?

Cách kiểm tra tình trạng hoạt động của ắc quy dự phòng trong tủ báo cháy hiện nên căn cứ chủ yếu vào TCVN 7568-14:2025, TCVN 7568-4:2013, hướng dẫn của nhà sản xuất thiết bị và quy định bảo quản, bảo dưỡng tại Thông tư 36/2025/TT-BCA.

Cần lưu ý một thay đổi rất quan trọng:

• TCVN 5738:2021 đã hết hiệu lực.
• TCVN 7568-14:2025 đang còn hiệu lực.
• TCVN 7568-14:2025 thay thế cả TCVN 7568-14:2015 và TCVN 5738:2021.
• TCVN 7568-4:2013 về thiết bị cấp nguồn của hệ thống báo cháy hiện vẫn đang còn hiệu lực.
• Thông tư 36/2025/TT-BCA có hiệu lực từ 01/07/2025 và yêu cầu việc bảo quản, bảo dưỡng tủ trung tâm cùng thiết bị hệ thống báo cháy thực hiện theo hướng dẫn nhà sản xuất và tiêu chuẩn, quy chuẩn có liên quan.

Điểm này nên nhớ vì trên mạng hiện vẫn còn rất nhiều bài hướng dẫn trích TCVN 5738:2021.

Thông số trong bài cũ chưa chắc sai hết.

Nhưng căn cứ tiêu chuẩn đã thay đổi.

Nếu làm hồ sơ kỹ thuật năm 2026, PCCC Hùng Gia Phát khuyên nên cập nhật ngay.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – TỦ BÁO CHÁY BẮT BUỘC PHẢI CÓ NGUỒN DỰ PHÒNG KHÔNG?

Có. Trung tâm báo cháy phải có hai nguồn điện độc lập: nguồn AC 220 V và nguồn ắc quy dự phòng.

TCVN 7568-14:2025 quy định:

• Nguồn chính: điện xoay chiều 220 V.
• Nguồn dự phòng: ắc quy.
• Ắc quy phải được nạp tự động.
• Dung lượng phải đủ cho ít nhất 24 giờ ở chế độ thường trực.
• Sau đó bảo đảm hoạt động 30 phút ở chế độ báo cháy.

Riêng một số công trình thuộc nhóm F1.2, F4.2, F4.3 và nhà hỗn hợp có chiều cao PCCC từ 50 m đến 150 m, nguồn dự phòng ở trạng thái báo cháy phải đáp ứng 3 giờ theo hướng dẫn của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH.

Vậy nên mục đích của ắc quy không phải chỉ để tủ “khỏi tắt màn hình”.

Khi mất điện, nó còn phải nuôi:

• Trung tâm báo cháy.
• Loop hoặc zone.
• Đầu báo.
• Module.
• Thiết bị giám sát.
• Chuông, còi hoặc thiết bị cảnh báo thuộc tải nguồn tương ứng.
• Các phụ tải khác được cấp từ bộ nguồn của hệ thống.

Nếu ắc quy yếu, hệ thống có thể vẫn sáng khi bình thường nhưng lại sập đúng lúc mất điện.

Đó mới là rủi ro.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – TẠI SAO CHỈ ĐO ĐIỆN ÁP LÀ CHƯA ĐỦ?

Vì điện áp không tải không phản ánh đầy đủ dung lượng thực tế còn lại của ắc quy.

Đây là lỗi kiểm tra chúng tôi gặp khá thường xuyên.

Kỹ thuật viên mở tủ.

Đo bình.

Thấy hơn 12 V.

Kết luận:

“Ắc quy còn tốt.”

Nói thật, chưa đủ.

Một ắc quy đã lão hóa vẫn có thể cho điện áp nhìn khá đẹp khi không tải.

Nhưng vừa:

• Ngắt điện lưới.
• Cho cả hệ thống chạy.
• Kích hoạt chuông/còi.
• Tăng dòng tải.

điện áp có thể tụt rất nhanh.

Tình trạng này thường liên quan đến:

• Điện trở trong tăng.
• Dung lượng thực giảm.
• Bản cực xuống cấp.
• Ắc quy đã làm việc ở nhiệt độ cao lâu ngày.
• Sạc không đúng.
• Cell bên trong suy yếu.

Vậy nên kiểm tra ắc quy tủ báo cháy phải có ít nhất một phép thử dưới tải.

Điện áp tĩnh chỉ là bước sàng lọc.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – BƯỚC 1 CẦN KIỂM TRA NGOẠI QUAN NHƯ THẾ NÀO?

Bước đầu tiên là kiểm tra bằng mắt và tay, khi điều kiện an toàn cho phép.

Hãy kiểm:

• Vỏ bình có phồng không.
• Có nứt không.
• Có biến dạng vì nhiệt không.
• Có dấu hiệu rò rỉ không.
• Có mùi bất thường không.
• Đầu cực có oxy hóa không.
• Cọc bình có lỏng không.
• Dây nối có nóng, cháy sém hay đổi màu không.
• Jack hoặc cos có chắc không.
• Dây nối hai bình mắc nối tiếp có bình thường không.
• Có vật kim loại rơi trên bình không.
• Nhiệt độ trong tủ có quá nóng không.

Nếu thấy ắc quy:

phồng vỏ, rò rỉ, nóng bất thường hoặc biến dạng rõ, đừng tiếp tục xem đó là bình sử dụng bình thường.

Cần kiểm tra nguyên nhân và xử lý.

Đôi khi vấn đề không nằm ở ắc quy.

Bộ sạc bị lỗi, điện áp nạp quá cao cũng có thể làm bình mau hỏng.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – BƯỚC 2 CẦN XEM GÌ TRÊN TỦ TRUNG TÂM?

Hãy kiểm tra trạng thái tủ trước khi dùng đồng hồ đo.

Trung tâm phải có khả năng phân biệt tín hiệu báo cháy và tín hiệu sự cố; hệ thống cũng phải giám sát tình trạng hoạt động của thiết bị. Cục Cảnh sát PCCC và CNCH hướng dẫn khi kiểm tra tủ cần kiểm nguồn AC, DC và tình trạng lỗi của tủ.

Cần xem:

• Đèn AC Power có sáng không.
• Có Battery Fault không.
• Có Charger Fault không.
• Có Power Supply Fault không.
• Có Low Battery không.
• Tủ có tiếng buzzer báo lỗi không.
• Màn hình có ghi lỗi nguồn không.
• Nhật ký sự kiện có lỗi nguồn lặp lại không.

Tên lỗi có thể khác nhau tùy hãng.

Ví dụ:

BATTERY TROUBLE.

BATTERY LOW.

PSU FAULT.

CHARGER FAULT.

AC FAIL.

Không nên cứ nhấn Silence rồi bỏ đó.

Tắt tiếng chỉ làm buzzer im.

Lỗi vẫn còn.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – BƯỚC 3 ĐO ĐIỆN ÁP ẮC QUY RA SAO?

Dùng đồng hồ VDC đo trực tiếp hai đầu ắc quy hoặc bộ ắc quy theo đúng sơ đồ của nhà sản xuất, nhưng phải phân biệt điện áp khi đang sạc và điện áp thực của bình.

Nhiều tủ báo cháy sử dụng:

• 1 bình 12 V.
• Hoặc 2 bình 12 V mắc nối tiếp thành hệ 24 V.

Nhưng không nên mặc định mọi tủ đều giống nhau.

Phải xem:

• Nhãn trung tâm.
• Sơ đồ đấu dây.
• Manual.
• Điện áp hệ thống.

Với ắc quy VRLA 12 V phổ biến, nhiều nhà sản xuất quy định điện áp nạp nổi khoảng 13,5–13,8 V/bình ở 25°C. Đây là thông số tham khảo phổ biến của ắc quy VRLA, không phải một ngưỡng duy nhất áp cho mọi hãng.

Với 2 bình nối tiếp, tổng điện áp đang float có thể tương ứng khoảng gấp đôi.

Nhưng cần lưu ý:

Đo được 27 V trên hai bình khi nguồn AC đang cấp chủ yếu cho thấy bộ sạc đang tạo điện áp. Nó chưa chứng minh hai bình còn đủ dung lượng.

Đây là điểm rất quan trọng.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – BƯỚC 4 KIỂM TRA BỘ SẠC NHƯ THẾ NÀO?

Bộ sạc phải có khả năng nạp tự động và duy trì ắc quy ở trạng thái phù hợp.

TCVN 7568-4:2013 yêu cầu thiết bị nạp phải được thiết kế để:

• Tự động nạp ắc quy.
• Nạp bộ ắc quy đã phóng xuống điện áp cuối đạt ít nhất 80% dung lượng danh định trong 24 giờ.
• Đạt dung lượng danh định trong 48 giờ.
• Đặc tính nạp nằm trong phạm vi nhà sản xuất ắc quy quy định.

Khi kiểm tra thực tế, nên đo:

1. Điện áp đầu vào AC của bộ nguồn.
2. Điện áp sạc tại hai đầu bình.
3. Dòng sạc nếu cần.
4. Điện áp từng bình nếu dùng nhiều bình.
5. Chênh lệch bất thường giữa các bình.
6. Trạng thái báo lỗi của charger.

Nếu bình vừa bị phóng điện nhưng cắm điện trở lại không thấy quá trình nạp phù hợp, cần kiểm:

• Fuse.
• Board nguồn.
• Charger.
• Dây nối.
• Jack.
• Chính ắc quy.

Thay bình mới mà bộ sạc lỗi thì bình mới cũng sớm hỏng.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – BƯỚC 5 THỬ MẤT ĐIỆN AC NHƯ THẾ NÀO?

Đây là phép thử thực tế rất quan trọng: chủ động ngắt nguồn AC của trung tâm theo quy trình kiểm tra và xác nhận tủ tự động chuyển sang ắc quy mà không mất chức năng báo cháy.

Trước khi làm:

• Thông báo người trực.
• Thông báo các bộ phận liên quan.
• Tránh gây hiểu nhầm là sự cố thật.
• Kiểm tra hệ thống có liên động thiết bị khác không.
• Không tự ý cắt dây điện.
• Thực hiện bằng CB hoặc phương thức nhà sản xuất cho phép.

Sau khi ngắt AC, kiểm:

• Tủ có tiếp tục hoạt động không.
• Có hiển thị AC Fail đúng không.
• Loop/zone còn bình thường không.
• Màn hình có tắt không.
• Có reset tủ bất thường không.
• Thiết bị ngoại vi còn được giám sát không.
• Điện áp ắc quy dưới tải là bao nhiêu.
• Điện áp có tụt nhanh không.

Nếu vừa cắt AC vài giây mà:

Tủ tắt.

Tủ reset.

Điện áp sụt sâu.

Hoặc xuất hiện hàng loạt lỗi.

thì nguồn dự phòng có vấn đề.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – CÓ NÊN THỬ HỆ THỐNG Ở CHẾ ĐỘ BÁO CHÁY KHÔNG?

Có, nhưng phải thực hiện có kiểm soát.

Lý do rất đơn giản:

Chế độ standby tiêu thụ ít điện.

Chế độ alarm có thể làm tải tăng lên vì:

• Chuông.
• Còi.
• Đèn.
• Module.
• Relay.
• Các mạch liên quan.

Một bình yếu có thể duy trì standby vài phút khá bình thường nhưng sụt áp nhanh khi alarm.

Quy trình thử nên:

1. Ngắt AC.
2. Cho hệ thống chạy bằng ắc quy.
3. Tạo một tình huống test báo cháy đúng quy trình.
4. Quan sát trung tâm.
5. Đo điện áp.
6. Kiểm tra thiết bị cảnh báo.
7. Kiểm tra có reset nguồn hay không.
8. Kết thúc thử.
9. Khôi phục hệ thống.

Nếu hệ thống có liên động:

• Thang máy.
• Quạt.
• Cửa từ.
• Chữa cháy khí.
• Máy bơm.
• BMS.

thì phải kiểm soát các ngõ ra trước khi test.

Không nên tự kích báo cháy nếu không hiểu logic liên động.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – KIỂM TRA DUNG LƯỢNG THỰC TẾ BẰNG CÁCH NÀO?

Muốn biết chắc ắc quy còn khỏe không, nên thực hiện capacity test hoặc load test theo đặc tính của bình và hướng dẫn nhà sản xuất.

Có ba cách thường dùng:

• Thử phóng điện có kiểm soát.
• Dùng máy test conductance/internal resistance chuyên dụng.
• Kiểm tra tải thực tế của hệ thống kết hợp theo dõi điện áp và thời gian.

Phép thử dung lượng đúng sẽ đáng tin hơn việc chỉ đo điện áp tĩnh.

TCVN 7568-14:2025 còn đưa Phụ lục C hướng dẫn cách tính dung lượng nguồn dự phòng. Công thức tham khảo sử dụng dòng ở tải tĩnh, dòng toàn tải, thời gian và hệ số suy giảm của ắc quy.

Công thức tham khảo:

C20 = 1,25 × [(IQ × TQ) + FC × (IA × TA)]

Trong đó:

• C20: dung lượng ắc quy theo chế độ 20 giờ.
• IQ: dòng tiêu thụ chế độ tĩnh.
• TQ: thời gian duy trì chế độ tĩnh.
• IA: dòng toàn tải.
• TA: thời gian toàn tải.
• FC: hệ số giảm dung lượng tương ứng điều kiện phóng điện.

Đây là một điểm hay.

Không phải cứ tủ cũ dùng 7 Ah thì khi mở rộng hệ thống vẫn thay lại 7 Ah.

Thêm:

20 đầu báo.

10 module.

4 chuông.

thì phải rà lại tải.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – ĐIỆN ÁP BAO NHIÊU THÌ KẾT LUẬN ẮC QUY HỎNG?

Không nên dùng một con số duy nhất để kết luận cho tất cả các loại ắc quy.

Phải đối chiếu:

• Hãng.
• Model.
• Dung lượng Ah.
• Loại AGM/GEL/VRLA.
• Nhiệt độ.
• Dòng tải.
• Điện áp ngắt cuối.
• Datasheet của nhà sản xuất.

Ví dụ, ắc quy VRLA 12 V của một số hãng phổ biến có điện áp nạp nổi ở khoảng 13,5–13,8 V tại 25°C, trong khi điện áp cuối khi phóng dưới các dòng tải khác nhau có thể nằm quanh vùng 10–11 V tùy điều kiện và datasheet.

Nhưng đừng lấy:

“Dưới 12 V là hỏng.”

hay

“Trên 12 V là tốt.”

làm tiêu chuẩn tuyệt đối.

Cách đánh giá chắc hơn là xem:

điện áp + điện áp dưới tải + khả năng giữ tải + dung lượng thực + tình trạng sạc.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – HAI BÌNH 12V MẮC NỐI TIẾP CÓ CẦN ĐO RIÊNG TỪNG BÌNH KHÔNG?

Có.

Nếu tủ sử dụng hai ắc quy 12 V nối tiếp thành hệ 24 V, nên đo từng bình riêng và cả bộ.

Đây là lỗi khá hay gặp.

Tổng điện áp nhìn vẫn tạm được.

Nhưng một bình:

Khỏe.

Một bình:

Yếu.

Khi chịu tải, bình yếu tụt mạnh và kéo cả hệ xuống.

Nên ghi:

• Bình số 1.
• Bình số 2.
• Điện áp lúc sạc.
• Điện áp khi cắt AC.
• Điện áp dưới tải.
• Chênh lệch giữa hai bình.

Nếu hai bình cùng một bộ mà tình trạng lệch nhau rõ rệt, cần kiểm kỹ.

Trong thực tế, khi một bình trong cặp đã suy giảm nặng và hai bình cùng tuổi, việc thay đồng bộ thường hợp lý hơn thay chắp vá, nhưng phải theo hướng dẫn của hãng và đơn vị bảo trì.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – DẤU HIỆU NÀO CHO THẤY ẮC QUY ĐÃ YẾU?

Các dấu hiệu đáng nghi gồm:

• Tủ báo Battery Fault.
• Tủ báo Low Battery.
• Ngắt AC thì tủ reset.
• Ngắt AC thì tủ tắt ngay.
• Điện áp tụt nhanh khi tải.
• Chuông hoạt động yếu khi chạy bằng pin.
• Ắc quy nóng bất thường.
• Ắc quy phồng.
• Cọc bị oxy hóa nặng.
• Bộ sạc hoạt động liên tục nhưng bình không giữ điện.
• Sau mất điện ngắn, bình mất rất nhiều thời gian mới hồi.
• Hai bình mắc nối tiếp chênh lệch rõ.
• Thử tải cho kết quả thấp hơn yêu cầu.
• Bình đã sử dụng lâu hơn tuổi thọ khuyến nghị của nhà sản xuất.

Một dấu hiệu nữa khá dễ bỏ qua:

Mỗi lần mất điện tủ hoạt động được.

Nhưng thời gian hoạt động ngắn dần.

Đó cũng là cảnh báo.

Đừng chờ tới lúc tủ tắt hẳn mới thay.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – ẮC QUY DÙNG BAO LÂU THÌ PHẢI THAY?

Không có một mốc thay bắt buộc giống nhau cho mọi loại ắc quy.

Tuổi thọ phụ thuộc:

• Công nghệ ắc quy.
• Model.
• Thiết kế của hãng.
• Nhiệt độ.
• Điện áp float.
• Số lần mất điện.
• Độ sâu phóng điện.
• Chất lượng charger.
• Điều kiện đặt tủ.

Một số dòng VRLA phổ biến được nhà sản xuất công bố tuổi thọ thiết kế khoảng 3–5 năm ở điều kiện standby tiêu chuẩn; các dòng long-life có thể cao hơn nhiều.

Nhưng:

Tuổi thọ thiết kế ≠ thời gian bắt buộc chắc chắn dùng được.

Một bình thiết kế 5 năm đặt trong phòng nóng có thể xuống cấp sớm hơn.

Vậy nên tiêu chí thay nên dựa vào:

• Kết quả kiểm tra.
• Capacity test.
• Tình trạng vật lý.
• Khuyến cáo hãng.
• Lịch sử vận hành.

Không nên dán nhãn:

“Chưa đủ 3 năm nên chưa cần kiểm.”

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – BAO LÂU NÊN KIỂM TRA MỘT LẦN?

Quy định hiện hành không nên được diễn giải thành một chu kỳ cứng duy nhất cho mọi model ắc quy; Thông tư 36/2025/TT-BCA yêu cầu bảo quản, bảo dưỡng thiết bị hệ thống báo cháy theo hướng dẫn nhà sản xuất và tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan.

Đây là thay đổi đáng chú ý so với quy định cũ.

Thông tư 17/2021/TT-BCA trước đây đã hết hiệu lực toàn bộ từ 01/07/2025.

Trong vận hành thực tế, cơ sở nên đưa nguồn dự phòng vào checklist tự kiểm tra:

• Quan sát trạng thái tủ thường xuyên.
• Kiểm tra lỗi nguồn ngay khi xuất hiện.
• Kiểm tra định kỳ theo manual nhà sản xuất.
• Thực hiện phép thử mất AC theo kế hoạch an toàn.
• Test tải/capacity theo lịch bảo dưỡng phù hợp.
• Ghi kết quả vào nhật ký.

Có một nguyên tắc PCCC Hùng Gia Phát hay dùng:

Lỗi nguồn không nên để “đến kỳ bảo dưỡng mới sửa”.

Tủ báo Battery Fault hôm nay thì hôm nay phải tìm nguyên nhân.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – TẠI SAO NHIỆT ĐỘ ẢNH HƯỞNG RẤT NHIỀU?

Nhiệt độ cao làm ắc quy chì kín khí suy giảm tuổi thọ nhanh hơn và cũng ảnh hưởng điện áp sạc phù hợp.

Nhiều datasheet VRLA quy định điện áp float theo nhiệt độ tham chiếu khoảng 25°C và yêu cầu hiệu chỉnh điện áp khi nhiệt độ thay đổi.

Vậy nên không nên đặt tủ báo cháy:

• Sát nguồn nhiệt.
• Trong phòng bí nóng.
• Gần mái tôn hấp nhiệt.
• Trong tủ kín không đúng thiết kế.
• Gần thiết bị phát nhiệt lớn.

Đôi khi công trình thay ắc quy liên tục 18–24 tháng.

Mọi người đổ lỗi chất lượng bình.

Cuối cùng đo nhiệt độ trong tủ mới thấy quá nóng.

Thay hãng khác vẫn hỏng.

Phải xử lý nguyên nhân.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – BỘ NGUỒN PHẢI TỰ PHÁT HIỆN LỖI ẮC QUY KHÔNG?

Có yêu cầu về giám sát lỗi nguồn.

TCVN 7568-4:2013 quy định thiết bị cấp nguồn phải có khả năng phát hiện và báo một số lỗi nguồn, đồng thời thiết bị cấp nguồn phải có phương tiện kiểm tra chức năng của ắc quy.

TCVN 7568-14:2025 cũng yêu cầu trung tâm có khả năng giám sát trạng thái hệ thống, và hướng dẫn kiểm tra thực tế của Cục Cảnh sát PCCC chú trọng cả nguồn AC, nguồn DC và tình trạng lỗi của tủ.

Có thể thử một số tình huống theo manual:

• Mất nguồn AC.
• Ngắt kết nối battery trong điều kiện kiểm tra cho phép.
• Lỗi charger.
• Điện áp battery thấp.

Sau đó xem:

• Tủ có phát tín hiệu fault không.
• Fault hiển thị đúng loại không.
• Có âm thanh báo sự cố không.
• Sau khi phục hồi, lỗi có tự hết hoặc reset đúng không.

Không nên cố tình tạo lỗi nếu chưa hiểu mạch nguồn.

Kỹ thuật viên chuyên môn nên thực hiện.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – SAU KHI THỬ PHẢI KIỂM TRA GÌ?

Sau phép thử phải khôi phục đầy đủ hệ thống và xác nhận ắc quy được nạp lại bình thường.

Checklist cuối:

1. Đóng lại nguồn AC.
2. Xác nhận AC Power bình thường.
3. Xác nhận charger hoạt động.
4. Đo lại điện áp nạp.
5. Kiểm Battery Fault.
6. Kiểm Power Fault.
7. Reset những trạng thái cần thiết.
8. Xác nhận tất cả loop/zone Normal.
9. Khôi phục các liên động bị cô lập lúc thử.
10. Ghi nhật ký.

Đặc biệt đừng quên mục 9.

Đây là lỗi nguy hiểm.

Kỹ thuật test xong.

Cô lập relay quạt hút khói.

Cô lập module điều khiển.

Xong về.

Tủ nhìn vẫn Normal.

Nhưng liên động chưa được Enable lại.

Mỗi lần kiểm tra cần có checklist khôi phục.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – CẦN GHI NHẬT KÝ NHỮNG THÔNG SỐ NÀO?

Nên ghi tối thiểu các thông tin đủ để so sánh giữa các lần kiểm tra.

Có thể dùng bảng sau:

Lợi ích lớn nhất của bảng này không phải giấy tờ.

Mà là nhìn được xu hướng.

Ví dụ:

Tháng 3: bình 1 tốt.

Tháng 6: tụt nhẹ.

Tháng 9: tụt nhiều.

Nhìn lịch sử sẽ biết cần xử lý trước khi chết hẳn.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – NHỮNG LỖI KIỂM TRA NÀO THƯỜNG GẶP?

Những lỗi PCCC Hùng Gia Phát thường thấy gồm:

• Chỉ đo điện áp không tải.
• Không thử mất AC.
• Không thử chế độ alarm.
• Đo tổng 24 V nhưng không đo từng bình.
• Thấy Battery Fault rồi chỉ reset.
• Thay ắc quy nhưng không kiểm charger.
• Thay một bình cũ – một bình mới trong cùng cặp mà không đánh giá đồng bộ.
• Không ghi ngày thay.
• Không tính lại dung lượng khi mở rộng hệ thống.
• Đặt ắc quy trong môi trường quá nóng.
• Đầu cực lỏng.
• Cos oxy hóa.
• Dây nối quá nhỏ hoặc hỏng.
• Fuse battery không đúng.
• Test xong quên đóng nguồn AC.
• Test xong quên khôi phục liên động.
• Dùng số volt trên internet thay cho datasheet của bình.

Có một lỗi nữa:

Ắc quy 7 Ah cũ.

Hệ thống mở rộng gấp đôi.

Vẫn thay 7 Ah mới.

Bình mới không có lỗi gì.

Nhưng dung lượng thiết kế đã thiếu.

Vậy nên khi hệ thống thay đổi, phải tính lại nguồn.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – KHI NÀO NÊN THAY ẮC QUY NGAY?

Nên ngừng coi ắc quy là nguồn dự phòng tin cậy và xử lý ngay khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như:

• Phồng vỏ.
• Nứt vỏ.
• Rò rỉ.
• Quá nóng bất thường.
• Không nhận sạc.
• Không giữ được điện.
• Tủ tắt ngay khi mất AC.
• Điện áp sụt mạnh dưới tải.
• Capacity test không đáp ứng yêu cầu.
• Lỗi battery liên tục dù dây kết nối bình thường.
• Một cell/bình trong bộ bị suy giảm rõ.

Sau khi thay cần:

• Đúng điện áp.
• Đúng loại được nhà sản xuất tủ chấp nhận.
• Dung lượng phù hợp tính toán.
• Đấu đúng cực.
• Siết đầu cực đúng.
• Kiểm charger.
• Thử nguồn dự phòng.
• Ghi ngày thay.

Đừng thay bình rồi đóng cửa tủ.

Phải thử lại.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – CÓ ĐƯỢC TỰ KIỂM TRA KHÔNG?

Người quản lý cơ sở có thể thực hiện những kiểm tra đơn giản như quan sát trạng thái tủ và nhận biết lỗi, nhưng các phép đo, cô lập nguồn hoặc load test nên do người có chuyên môn thực hiện.

Ắc quy tuy chỉ 12 V hoặc 24 V nhưng có khả năng tạo dòng ngắn mạch rất lớn.

Tuyệt đối tránh:

• Đặt dụng cụ kim loại lên hai cực.
• Chập cực để “thử tia lửa”.
• Đảo cực.
• Tháo dây tùy tiện khi hệ thống đang hoạt động.
• Cắt AC của hệ thống mà không báo người trực.
• Kích hoạt liên động mà không kiểm soát.

Nói thật, thử ắc quy không khó.

Nhưng một chiếc tua vít rơi ngang hai cọc bình có thể tạo sự cố rất nhanh.

Dùng dụng cụ cách điện và làm đúng quy trình.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – KHÔNG DUY TRÌ NGUỒN DỰ PHÒNG CÓ BỊ XỬ PHẠT KHÔNG?

Có thể bị xử lý nếu việc hỏng ắc quy làm thiết bị hoặc hệ thống báo cháy không được duy trì hoạt động.

Nghị định 106/2025/NĐ-CP đang có hiệu lực từ 01/07/2025 quy định:

• Không duy trì hoạt động của thiết bị thuộc hệ thống báo cháy đã trang bị: phạt từ 10–20 triệu đồng đối với mức áp dụng cho cá nhân.
• Không duy trì hoạt động của toàn bộ hệ thống báo cháy đã trang bị: phạt từ 40–50 triệu đồng đối với mức áp dụng cho cá nhân và có thể bị đình chỉ hoạt động từ 1–3 tháng đối với hành vi thuộc trường hợp quy định.
• Tổ chức có cùng hành vi áp dụng mức phạt theo nguyên tắc dành cho tổ chức của Nghị định.

Điều cần hiểu là:

Ắc quy không phải phụ kiện bên lề.

Nó là một phần của nguồn cấp hệ thống báo cháy.

Nếu mất điện mà hệ thống không làm việc vì ắc quy chết thì chức năng an toàn đã mất.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – CHECKLIST NHANH 10 BƯỚC LÀ GÌ?

Có thể kiểm theo trình tự sau:

1. Quan sát ắc quy
   Kiểm phồng, nứt, rò rỉ, nóng, oxy hóa.
2. Kiểm trạng thái trung tâm
   Xem AC Fault, Battery Fault, Charger Fault.
3. Xác định thông số bộ bình
   Điện áp, Ah, số lượng, cách mắc.
4. Đo điện áp khi đang nạp
   So với tài liệu nhà sản xuất.
5. Đo từng bình
   Không chỉ đo tổng bộ.
6. Ngắt nguồn AC đúng quy trình
   Kiểm tủ có tự chuyển sang battery.
7. Theo dõi điện áp dưới tải
   Xem có tụt nhanh bất thường.
8. Thử một tình huống alarm có kiểm soát
   Xem nguồn có chịu được tải báo cháy.
9. Thực hiện capacity/load test khi cần
   Đánh giá dung lượng thật.
10. Khôi phục AC và ghi nhật ký
    Kiểm charger, fault và tất cả chức năng.

Nếu 10 bước đều được làm đúng, đánh giá sẽ đáng tin hơn rất nhiều so với câu:

“Đo thấy 13 V, bình còn tốt.”

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – CÁC CÂU HỎI THƯỜNG GẶP LÀ GÌ?

1. Ắc quy tủ báo cháy phải duy trì được bao lâu?

Theo TCVN 7568-14:2025, nguồn dự phòng phải đủ ít nhất 24 giờ ở chế độ thường trực và 30 phút ở chế độ báo cháy; một số công trình đặc thù có yêu cầu thời gian báo cháy 3 giờ.

2. Đo ắc quy được 12 V thì có nghĩa là còn tốt không?

Không. Điện áp tĩnh không phản ánh đầy đủ khả năng giữ tải và dung lượng còn lại.

3. Tủ 24 V thường dùng mấy bình?

Nhiều hệ thống dùng hai bình 12 V mắc nối tiếp, nhưng phải kiểm tài liệu của chính trung tâm.

4. Có cần đo riêng từng bình không?

Có. Đo riêng giúp phát hiện một bình yếu trong một cặp mắc nối tiếp.

5. Tại sao ngắt điện AC là phép thử quan trọng?

Vì đây là cách xác nhận trung tâm thực sự chuyển sang nguồn dự phòng và hệ thống vẫn hoạt động khi mất điện lưới.

6. Có nên kích chuông khi đang chạy battery không?

Có thể trong một phép thử có kiểm soát để kiểm tra tải báo cháy, nhưng phải xử lý liên động và thông báo trước.

7. Ắc quy có cần tự động sạc không?

Có. TCVN 7568-14:2025 yêu cầu ắc quy dự phòng được nạp tự động.

8. Bộ sạc phải nạp lại nhanh tới mức nào?

TCVN 7568-4:2013 yêu cầu bộ ắc quy đã phóng tới điện áp cuối có thể nạp lại ít nhất 80% dung lượng danh định trong 24 giờ và đạt dung lượng danh định trong 48 giờ.

9. TCVN 5738:2021 còn hiệu lực không?

Không. TCVN 7568-14:2025 đã thay thế TCVN 5738:2021 và TCVN 7568-14:2015.

10. Hiện nay việc bảo dưỡng ắc quy căn cứ theo thông tư nào?

Thông tư 36/2025/TT-BCA đang có hiệu lực và quy định việc bảo quản, bảo dưỡng thiết bị hệ thống báo cháy theo nhà sản xuất cùng tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan.

11. Ắc quy phồng có tiếp tục sử dụng được không?

Không nên coi đó là trạng thái bình thường. Cần kiểm tra nguyên nhân và thay thế/xử lý theo hướng dẫn kỹ thuật.

12. Bao nhiêu volt thì phải thay?

Không có một ngưỡng duy nhất cho mọi loại bình. Phải căn cứ model, tải, datasheet và kết quả thử dung lượng.

13. Tủ báo Battery Fault nhưng vẫn có điện AC thì có cần sửa không?

Có. Điện AC đang có không chứng minh nguồn dự phòng còn hoạt động. Khi mất điện, hệ thống có thể không được bảo vệ.

14. Có thể thay ắc quy dung lượng lớn hơn tùy ý không?

Không nên. Phải kiểm bộ sạc, kích thước tủ, dòng nạp và yêu cầu của nhà sản xuất trung tâm.

15. Thêm đầu báo và chuông có phải tính lại ắc quy không?

Có. Khi tải hệ thống thay đổi đáng kể, cần rà lại dung lượng nguồn dự phòng.

CÁCH KIỂM TRA TÌNH TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA ẮC QUY DỰ PHÒNG TRONG TỦ BÁO CHÁY – ĐIỀU QUAN TRỌNG NHẤT CẦN NHỚ LÀ GÌ?

Điều quan trọng nhất khi kiểm tra ắc quy dự phòng tủ báo cháy là:

Đừng kiểm tra ắc quy chỉ bằng một con số điện áp. Hãy kiểm tra khả năng làm việc thật khi mất nguồn AC.

Một bộ bình được xem là đáng tin cậy khi:

• Ngoại quan bình thường.
• Bộ sạc làm việc đúng.
• Không báo lỗi nguồn.
• Tủ tự chuyển sang battery.
• Hệ thống vẫn hoạt động dưới tải.
• Điện áp không sụt bất thường.
• Dung lượng đáp ứng thời gian thiết kế.
• Sau thử, bình được nạp trở lại bình thường.

Ở góc nhìn thực tế của PCCC Hùng Gia Phát, có một phép kiểm đơn giản nhưng rất đáng giá:

Ngắt nguồn chính đúng quy trình.

Nhìn tủ.

Theo dõi ắc quy.

Cho hệ thống chịu tải.

Nếu lúc đó mọi thứ vẫn hoạt động đúng thì nguồn dự phòng mới bắt đầu chứng minh được giá trị của nó.

Còn nếu chỉ mở tủ, đo được 13 V rồi đóng lại thì mới kiểm được một phần rất nhỏ.

NGUỒN TIÊU CHUẨN VÀ PHÁP LÝ THAM KHẢO

• TCVN 7568-14:2025 – Hệ thống báo cháy – Phần 14: Thiết kế, lắp đặt các hệ thống báo cháy cho nhà và công trình; đang còn hiệu lực và thay thế TCVN 5738:2021.
• Hướng dẫn của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH về tính toán, lựa chọn nguồn điện dự phòng hệ thống báo cháy.
• TCVN 7568-4:2013 – Hệ thống báo cháy – Phần 4: Thiết bị cấp nguồn; hiện còn hiệu lực.
• Thông tư 36/2025/TT-BCA, hiệu lực từ 01/07/2025, quy định bảo quản, bảo dưỡng thiết bị thuộc hệ thống báo cháy.
• Nghị định 106/2025/NĐ-CP, hiệu lực từ 01/07/2025, quy định xử phạt liên quan đến việc không duy trì hoạt động của thiết bị và hệ thống PCCC.

Liên hệ với chúng tôi:

CÔNG TY TNHH SX TM DV PCCC HÙNG GIA PHÁT

Địa chỉ: 296 Gò Dầu, P. Tân Sơn Nhì, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 0943709898

Email: pccc.hgp@gmail.com

Website: https://pccchunggiaphat.com/