So sánh hệ thống chữa cháy bằng nước và hệ thống chữa cháy bằng khí

Rate this post

So sánh hệ thống chữa cháy bằng nước và hệ thống chữa cháy bằng khí thì hệ thống nước phù hợp hơn với phần lớn nhà xưởng, kho, trung tâm thương mại và khu vực có tải trọng cháy thông thường; còn hệ thống chữa cháy bằng khí phù hợp với phòng kín chứa thiết bị điện tử, máy chủ, thiết bị điều khiển hoặc tài sản không thể để nước làm hư hỏng. Không có hệ thống nào tốt hơn trong mọi trường hợp: lựa chọn đúng phải dựa vào loại chất cháy, công năng, mức độ kín của phòng, sự hiện diện của con người và yêu cầu bắt buộc của QCVN 10:2025/BCA.

Nói thật, sai lầm khá phổ biến là thấy phòng có thiết bị điện thì mặc định “phải dùng khí”, hoặc thấy sprinkler rẻ hơn thì lắp nước cho tất cả. Cả hai cách đều có thể sai. TCVN 7336:2021 còn loại trừ nhiều chất phản ứng nguy hiểm với nước, trong khi TCVN 7161-1:2022 quy định hệ thống khí theo thể tích với các chất chữa cháy không dẫn điện, không để lại cặn và phải được thiết kế theo đúng loại khí cụ thể.

Bài viết được PCCC Hùng Gia Phát cập nhật tháng 09/2026.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ DỰA TRÊN NHỮNG TIÊU CHUẨN NÀO?

So sánh hệ thống chữa cháy bằng nước và hệ thống chữa cháy bằng khí hiện nay nên bắt đầu từ QCVN 10:2025/BCA để xác định công trình có phải trang bị chữa cháy tự động hay không, sau đó mới dùng tiêu chuẩn tương ứng để thiết kế từng loại hệ thống.

QCVN 10:2025/BCA được ban hành kèm Thông tư 103/2025/TT-BCA, có hiệu lực từ ngày 30/12/2025 và hiện là quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc về việc trang bị, bố trí phương tiện PCCC, CNCH cho nhà và công trình. Quy chuẩn có riêng Mục 2.5 và Phụ lục A để xác định trường hợp phải trang bị hệ thống chữa cháy tự động.

Đối với hệ thống nước, tài liệu quan trọng là TCVN 7336:2021 – Hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt – Yêu cầu thiết kế và lắp đặt. Tiêu chuẩn này hiện còn hiệu lực và thay thế TCVN 7336:2003.

Đối với hệ thống khí, nhóm tiêu chuẩn chính là TCVN 7161, trong đó:

  • TCVN 7161-1:2022 quy định yêu cầu chung.
  • TCVN 7161-5:2021 áp dụng cho FK-5-1-12.
  • TCVN 7161-9:2024 áp dụng cho HFC-227ea.
  • TCVN 7161-13:2024 áp dụng cho IG-100.
  • TCVN 7161-14:2024 áp dụng cho IG-55.
  • TCVN 7161-15:2024 áp dụng cho IG-541.
  • CO₂ không thuộc phạm vi TCVN 7161-1 mà có tiêu chuẩn riêng, hiện TCVN 6101:1996 vẫn được VSQI ghi nhận còn hiệu lực.

Vậy nên khi một đơn vị chỉ nói:

“Lắp hệ khí.”

thì vẫn chưa đủ.

Phải hỏi tiếp:

Khí gì?

Thiết kế theo tiêu chuẩn nào?

Bảo vệ toàn phòng hay một thiết bị?

Nồng độ thiết kế bao nhiêu?

Có người thường xuyên làm việc trong phòng không?

Đó mới là phần quan trọng.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ KHÁC NHAU VỀ NGUYÊN LÝ NHƯ THẾ NÀO?

Hệ thống chữa cháy bằng nước chủ yếu khống chế hoặc dập cháy bằng khả năng hấp thụ nhiệt rất lớn của nước, trong khi hệ thống chữa cháy bằng khí tạo nồng độ chất chữa cháy cần thiết trong không gian bảo vệ để làm gián đoạn quá trình cháy hoặc giảm điều kiện duy trì cháy tùy từng loại khí.

Với hệ thống sprinkler thông dụng, đầu phun kín chỉ tác động khi nhiệt độ tại chính đầu phun đạt ngưỡng làm việc. Vì vậy không phải cứ một đầu phun hoạt động là tất cả đầu phun trong tòa nhà cùng phun.

TCVN 7336:2021 phân biệt rõ:

  • Sprinkler.
  • Drencher.
  • Sprinkler-Drencher.
  • Hệ nước.
  • Hệ bọt.

Lưu lượng hệ thống còn phải được tính theo cường độ phun và diện tích tính toán, không đơn giản bằng việc đếm số đầu phun.

Còn chữa cháy bằng khí theo thể tích hoạt động theo cách khác.

Khí được xả qua hệ thống đường ống, đầu phun và phân bố trong không gian bảo vệ tới nồng độ thiết kế. Vì vậy độ kín phòng, thể tích phòng, lỗ mở, hệ thống thông gió và điều kiện an toàn đều ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả.

TCVN 7161-1:2022 xác định rõ phạm vi của tiêu chuẩn là hệ thống chữa cháy bằng khí theo thể tích trong nhà, nhà máy và các công trình khác, sử dụng khí không dẫn điện và không để lại cặn sau khi phun.

Đó cũng là lý do hệ khí rất hợp với phòng server.

Nhưng đem cùng hệ đó ra bảo vệ một kho hàng có cửa cuốn mở liên tục thì bài toán lại khác hẳn.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – ƯU ĐIỂM CỦA HỆ THỐNG NƯỚC LÀ GÌ?

Hệ thống chữa cháy bằng nước có lợi thế lớn về khả năng làm mát, phạm vi ứng dụng rộng, chi phí chất chữa cháy thấp và phù hợp với những không gian diện tích lớn.

Thực tế, sprinkler vẫn là giải pháp chúng tôi gặp nhiều nhất ở:

  • Nhà xưởng.
  • Kho.
  • Chung cư.
  • Khách sạn.
  • Trung tâm thương mại.
  • Siêu thị.
  • Gara.
  • Khu sản xuất.

Lý do khá dễ hiểu.

Nước sẵn.

Khả năng hấp thụ nhiệt tốt.

Sau khi hệ thống hoạt động, việc bổ sung nguồn nước thường đơn giản hơn thay bình khí chuyên dụng.

Ngoài ra, với một đám cháy vật liệu rắn như:

Gỗ.

Giấy.

Vải.

Carton.

Nội thất.

nước không chỉ tác động vào ngọn lửa mà còn làm mát vật cháy, giảm nguy cơ cháy bùng trở lại.

Đây là lợi thế rất thực tế.

Khí có thể dập lửa nhanh trong phòng kín, nhưng nếu vật liệu vẫn còn rất nóng và phòng được mở quá sớm thì nguy cơ tái cháy vẫn cần được tính tới.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – NHƯỢC ĐIỂM CỦA HỆ THỐNG NƯỚC LÀ GÌ?

Nhược điểm lớn nhất của hệ thống nước là khả năng gây hư hỏng thứ cấp cho tài sản nhạy nước và không phù hợp với một số chất cháy phản ứng nguy hiểm với nước.

Với phòng:

  • Máy chủ.
  • UPS.
  • Thiết bị viễn thông.
  • Thiết bị điều khiển chính xác.
  • Tủ điện tử giá trị cao.
  • Hồ sơ đặc biệt.
  • Phòng thiết bị công nghệ.

việc sprinkler xả nước có thể cứu công trình khỏi cháy nhưng đồng thời gây thiệt hại lớn cho thiết bị.

Quan trọng hơn, TCVN 7336:2021 nêu rõ hệ thống nước/bọt theo tiêu chuẩn này không áp dụng cho các đám cháy kim loại và nhiều chất có hoạt tính hóa học mạnh, bao gồm những chất:

  • Phản ứng với nước gây nổ.
  • Phân hủy khi gặp nước và sinh khí cháy.
  • Phản ứng tỏa nhiệt mạnh.
  • Tự cháy khi tiếp xúc với nước.

Đây là điểm phải kiểm ngay đối với kho hóa chất.

Không phải cứ có nguy cơ cháy cao thì tăng thêm đầu sprinkler.

Có trường hợp tăng sprinkler lại tăng nguy hiểm.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – ƯU ĐIỂM CỦA HỆ THỐNG KHÍ LÀ GÌ?

Hệ thống chữa cháy bằng khí có lợi thế nổi bật là không dẫn điện và không để lại cặn đối với các khí thuộc phạm vi TCVN 7161, vì vậy đặc biệt phù hợp để bảo vệ thiết bị điện tử và tài sản nhạy nước.

Đây là lý do hệ khí thường được cân nhắc cho:

  • Phòng server.
  • Data center.
  • Trung tâm dữ liệu.
  • Phòng điều khiển.
  • Phòng viễn thông.
  • Phòng UPS.
  • Phòng thiết bị điện tử.
  • Phòng lưu trữ dữ liệu đặc biệt.
  • Một số phòng thiết bị công nghệ.

Sau khi khí chữa cháy phù hợp được phun, phòng không bị ngập nước.

Không phải tháo sàn nâng để hút nước.

Không phải hong khô hàng trăm đầu nối.

Không phải lo nước từ tầng trên chảy xuống rack bên dưới.

Với doanh nghiệp phụ thuộc dữ liệu, chỉ riêng thời gian downtime cũng có thể lớn hơn nhiều chi phí mua hệ thống.

Đó là lý do nhiều khách hàng ban đầu thấy hệ khí “đắt”, nhưng khi tính giá trị thiết bị và thời gian dừng hệ thống thì lại thấy hợp lý.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – NHƯỢC ĐIỂM CỦA HỆ KHÍ LÀ GÌ?

Nhược điểm của hệ thống khí là yêu cầu thiết kế và vận hành chặt chẽ hơn, phụ thuộc nhiều vào độ kín của không gian bảo vệ và có chi phí đầu tư, nạp lại chất chữa cháy cao hơn trong nhiều trường hợp.

Một hệ khí không chỉ có:

Bình khí.

Ống.

Đầu phun.

Nó còn liên quan tới:

  • Hệ thống phát hiện cháy.
  • Logic kích hoạt.
  • Cảnh báo trước khi xả.
  • Điều khiển thông gió.
  • Cửa phòng.
  • Lỗ xuyên tường.
  • Độ kín không gian.
  • Van.
  • Bình chứa.
  • Áp lực.
  • Nồng độ thiết kế.
  • Điều kiện an toàn cho con người.

Nếu phòng server có một ô kỹ thuật mở thông sang tầng khác, lượng khí tính đúng theo thể tích phòng vẫn có thể thoát ra ngoài.

Hệ thống đắt tiền nhưng nồng độ không giữ được.

Vậy nên độ kín phòng không phải chuyện phụ.

Đó là một phần của giải pháp chữa cháy.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – LOẠI NÀO CHỮA CHÁY NHANH HƠN?

Hệ thống khí thường có ưu thế khi cần nhanh chóng tạo môi trường chữa cháy trong một phòng kín, nhưng không thể kết luận chung rằng khí luôn chữa nhanh hơn nước.

Thời gian thực tế phụ thuộc:

  • Phương pháp phát hiện.
  • Thời gian xác nhận tín hiệu.
  • Thời gian trì hoãn an toàn.
  • Loại khí.
  • Nồng độ thiết kế.
  • Thể tích phòng.
  • Độ kín phòng.
  • Loại đầu sprinkler.
  • Nhiệt độ kích hoạt.
  • Diễn biến đám cháy.

Sprinkler có lợi thế là đầu phun nằm ngay khu vực cháy sẽ phản ứng khi đủ nhiệt.

Trong nhiều đám cháy thông thường, nước bắt đầu làm mát ngay tại vùng phát sinh.

Hệ khí lại thường sử dụng báo cháy để kích hoạt chu trình trước khi xả.

Nói dễ hiểu:

Khí có thể rất nhanh khi hệ phát hiện tốt và phòng kín.

Sprinkler lại rất bền bỉ khi cần tiếp tục làm mát vật cháy.

Hai hệ đang giải hai bài toán hơi khác nhau.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – LOẠI NÀO ÍT GÂY THIỆT HẠI TÀI SẢN HƠN?

Với thiết bị điện tử và tài sản nhạy nước, hệ thống khí thường gây ít thiệt hại thứ cấp hơn hệ nước.

Đây có lẽ là khác biệt rõ nhất.

Ví dụ một phòng server có:

  • 20 rack.
  • UPS.
  • Switch mạng.
  • Storage.
  • Hệ thống điều khiển.
  • Cáp dưới sàn nâng.

Một lần xả sprinkler có thể kéo theo:

Nước.

Vệ sinh.

Sấy khô.

Kiểm tra cách điện.

Thay thiết bị.

Downtime.

Trong khi các khí thuộc phạm vi TCVN 7161 được lựa chọn chính vì đặc điểm không dẫn điện và không để lại cặn.

Nhưng nếu là kho carton 5.000 m² thì bài toán đảo ngược.

Không ai muốn dùng một lượng khí cực lớn để bảo vệ cả kho chỉ nhằm tránh làm ướt thùng giấy.

Chi phí và khả năng duy trì nồng độ sẽ không hợp lý.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – LOẠI NÀO PHÙ HỢP VỚI KHÔNG GIAN LỚN?

Hệ thống chữa cháy bằng nước thường phù hợp hơn với không gian lớn, mở hoặc có nhiều hoạt động ra vào; hệ khí phù hợp hơn với không gian có thể kiểm soát độ kín.

Ví dụ:

Một nhà kho có cửa xuất nhập hàng mở suốt ngày.

Xe nâng chạy liên tục.

Cửa dock mở.

Thông gió tự nhiên lớn.

Dùng hệ khí theo thể tích sẽ khó duy trì nồng độ chữa cháy.

Ngược lại, phòng server:

Có cửa kín.

Vách kín.

Thể tích xác định.

HVAC có thể liên động.

thì lại rất phù hợp.

Đây là một cách chọn hệ khá nhanh:

Không gian càng kín → càng có cơ sở xem xét khí.

Không gian càng lớn, mở → nước thường thực tế hơn.

Tất nhiên đây chỉ là nguyên tắc ban đầu, không thay thế tính toán thiết kế.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – LOẠI NÀO PHÙ HỢP VỚI PHÒNG SERVER?

Phòng server thường là một trong những ứng dụng điển hình của hệ thống chữa cháy bằng khí, vì tài sản trong phòng nhạy nước, giá trị cao và cần giảm tối đa cặn sau chữa cháy.

Một phương án thường được cân nhắc là:

  • FK-5-1-12.
  • HFC-227ea.
  • IG-100.
  • IG-55.
  • IG-541.

Mỗi chất có tiêu chuẩn thiết kế riêng trong bộ TCVN 7161. Hiện các phiên bản mới như HFC-227ea, IG-100, IG-55 và IG-541 đã được cập nhật trong năm 2024.

Nhưng có một lưu ý rất quan trọng.

Lắp hệ khí trong phòng server không mặc nhiên có nghĩa được bỏ sprinkler của tòa nhà.

Nếu công trình theo QCVN và thiết kế PCCC đã yêu cầu hệ chữa cháy tự động ở phạm vi đó thì việc thay đổi giải pháp phải được rà theo quy chuẩn, tiêu chuẩn và hồ sơ thiết kế áp dụng.

Không nên tự ý tháo sprinkler vì:

“Phòng này đã có FM-200 rồi.”

Đó là câu chúng tôi nghe khá nhiều.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – PHÒNG ĐIỆN NÊN DÙNG LOẠI NÀO?

Phòng điện có thể phù hợp với hệ khí, nhưng không phải mọi phòng điện đều mặc định phải dùng khí.

Cần xem:

  • Loại thiết bị.
  • Có dầu hay không.
  • Điện áp.
  • Khối lượng vật liệu cháy.
  • Diện tích phòng.
  • Người có thường xuyên làm việc không.
  • Phòng có kín không.
  • Mức độ quan trọng của thiết bị.
  • Yêu cầu của QCVN đối với toàn công trình.

Ví dụ:

Phòng điều khiển điện tử thường rất hợp với hệ chữa cháy khí sạch.

Nhưng máy biến áp dầu lại là một bài toán khác.

Lúc này phải xem nguy cơ của dầu cách điện, giải pháp phun nước, foam hoặc giải pháp chuyên ngành phù hợp.

Vậy nên từ khóa “phòng điện” chưa đủ để chọn chất chữa cháy.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – KHO HÀNG NÊN CHỌN LOẠI NÀO?

Đa số kho hàng thông thường phù hợp hơn với hệ thống nước, nhưng phải kiểm tra tính chất hàng hóa trước khi quyết định.

Kho:

  • Giấy.
  • Carton.
  • Gỗ.
  • Dệt may.
  • Hàng tiêu dùng.
  • Nội thất.

thường là nhóm mà sprinkler phát huy tốt khả năng khống chế cháy và làm mát.

TCVN 7336:2021 còn quy định hệ thống nước/bọt, nhóm nguy cơ cháy, cường độ phun và diện tích tính toán để thiết kế hệ thống.

Nhưng với:

  • Kim loại phản ứng.
  • Hóa chất phản ứng với nước.
  • Vật liệu sinh khí cháy khi gặp nước.

thì không thể lấy sprinkler nước thông thường làm câu trả lời.

Đây là lý do SDS của hàng hóa rất quan trọng trong thiết kế PCCC kho.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – CHI PHÍ ĐẦU TƯ KHÁC NHAU RA SAO?

Hệ thống nước thường kinh tế hơn khi bảo vệ diện tích lớn, còn hệ khí thường có suất đầu tư cao hơn cho mỗi phòng nhưng hợp lý với những khu vực nhỏ chứa tài sản giá trị cao.

Với sprinkler, chi phí thường nằm ở:

  • Bể nước.
  • Máy bơm.
  • Đường ống.
  • Van.
  • Đầu phun.
  • Tủ điều khiển.
  • Nguồn điện.

Nếu công trình đã có hệ thống bơm, bể chung thì phần mở rộng sprinkler đôi khi khá kinh tế.

Hệ khí lại có:

  • Bình chứa chất chữa cháy.
  • Van bình.
  • Manifold.
  • Đường ống.
  • Đầu phun.
  • Hệ thống kích hoạt.
  • Báo cháy liên động.
  • Cảnh báo trước xả.
  • Thiết bị điều khiển.
  • Các giải pháp bảo đảm kín phòng.

Sau khi xả thật, chi phí nạp lại bình cũng cần tính.

Đó là lý do chúng tôi không khuyên dùng hệ khí cho một không gian lớn nếu không có lý do kỹ thuật rõ ràng.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – CHI PHÍ BẢO TRÌ HỆ NÀO THẤP HƠN?

Không thể kết luận chỉ bằng tên hệ thống; mỗi loại có nhóm hạng mục bảo trì khác nhau.

Hệ nước phải chú ý:

  • Bơm PCCC.
  • Van.
  • Công tắc dòng chảy.
  • Alarm valve.
  • Đường ống.
  • Rò rỉ.
  • Ăn mòn.
  • Đầu sprinkler.
  • Nguồn nước.

Hệ khí phải kiểm:

  • Khối lượng hoặc áp suất bình.
  • Tình trạng van.
  • Ống.
  • Đầu phun.
  • Cơ cấu kích hoạt.
  • Hệ thống báo cháy.
  • Liên động.
  • Tính kín của không gian bảo vệ.
  • Hạn sử dụng hoặc yêu cầu của nhà sản xuất.

TCVN 7161-1:2022 không chỉ quy định thiết kế mà còn bao gồm yêu cầu thử nghiệm, bảo dưỡng và an toàn của hệ chữa cháy khí.

Nói thật, hệ nào không bảo trì thì cũng thành đồ trang trí.

Một bình khí đẹp nhưng tụt áp.

Một bơm sprinkler để Manual.

Kết quả khi cháy cũng giống nhau:

Không hoạt động đúng lúc.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – KHÍ CO₂ CÓ GIỐNG KHÍ SẠCH KHÔNG?

Không. CO₂ không nên được đánh đồng với các khí sạch thuộc phạm vi TCVN 7161.

TCVN 7161-1:2022 nêu rõ CO₂ nằm ngoài phạm vi tiêu chuẩn này và được quy định bởi tiêu chuẩn khác.

Tại Việt Nam, TCVN 6101:1996 về hệ thống chữa cháy cacbon dioxide cố định hiện vẫn được VSQI ghi nhận còn hiệu lực.

CO₂ có hiệu quả chữa cháy tốt trong những ứng dụng phù hợp nhưng ảnh hưởng tới hô hấp của con người do làm giảm nồng độ ôxy.

Vì vậy không nên nghe:

“Hệ khí rẻ hơn thì dùng CO₂.”

rồi áp vào phòng có người làm việc thường xuyên.

Phải đánh giá an toàn con người trước.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – HFC-227EA LÀ GÌ?

HFC-227ea là một chất chữa cháy dạng khí có tiêu chuẩn thiết kế riêng TCVN 7161-9:2024, thường được biết trong thị trường dưới tên thương mại quen thuộc của một số hệ thống chữa cháy khí.

TCVN 7161-9:2024 áp dụng cụ thể cho hệ HFC-227ea ở các áp suất danh nghĩa 25 bar, 42 bar và 50 bar được nén bằng nitơ, đồng thời quy định đặc tính, thiết kế và điều kiện an toàn.

HFC-227ea thường được cân nhắc cho:

  • Server.
  • Viễn thông.
  • Phòng điện tử.
  • Phòng điều khiển.

Ưu điểm thực tế:

Không để lại cặn.

Không cần dọn nước sau khi xả.

Nhưng việc lựa chọn phải xem:

  • Nồng độ.
  • Thể tích.
  • Điều kiện sử dụng.
  • Tiêu chuẩn môi trường đang áp dụng.
  • Khả năng cung ứng và nạp lại.

Đừng chọn chỉ vì nhà thầu quen lắp.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – FK-5-1-12 LÀ GÌ?

FK-5-1-12 là một chất chữa cháy được quy định riêng trong TCVN 7161-5:2021 và thuộc nhóm được dùng cho hệ chữa cháy bằng khí theo thể tích.

TCVN 7161-5:2021 hiện còn hiệu lực và quy định các yêu cầu riêng đối với hệ thống dùng chất chữa cháy này.

Về ứng dụng thực tế, FK-5-1-12 thường được lựa chọn cho những phòng cần:

  • Không dẫn điện.
  • Không để lại cặn.
  • Giảm thiệt hại thiết bị.
  • Khôi phục vận hành nhanh.

Tuy nhiên, khi chọn sản phẩm cụ thể cần kiểm tra cả:

  • Nguồn cung chất chữa cháy.
  • Hồ sơ sản phẩm.
  • Khả năng nạp lại.
  • Tiêu chuẩn thiết kế.
  • Hỗ trợ kỹ thuật dài hạn.

Một hệ PCCC thường tồn tại 10–20 năm.

Đừng chỉ hỏi:

“Mua ban đầu bao nhiêu?”

Hãy hỏi thêm:

“5 năm nữa nạp khí ở đâu?”

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – IG-100, IG-55 VÀ IG-541 CÓ GÌ ĐÁNG CHÚ Ý?

IG-100, IG-55 và IG-541 là các khí trơ có tiêu chuẩn TCVN riêng và thường được xem xét cho những không gian cần bảo vệ thiết bị, tài sản nhưng không muốn sử dụng nước.

Hiện nay:

  • TCVN 7161-13:2024: IG-100.
  • TCVN 7161-14:2024: IG-55.
  • TCVN 7161-15:2024: IG-541.

đều đang được VSQI ghi nhận còn hiệu lực.

Riêng IG-55 có thể làm việc ở áp suất danh nghĩa 150, 200 hoặc 300 bar theo phạm vi tiêu chuẩn.

Điều này dẫn tới một vấn đề thực tế:

Bình khí trơ thường làm việc ở áp suất cao.

Không gian đặt bình.

Kết cấu cố định bình.

Đường ống.

Áp suất.

Xả áp phòng.

đều phải được tính kỹ.

Không thể lấy bản vẽ của hệ HFC rồi đổi tên chất chữa cháy thành IG.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – CÓ THỂ DÙNG CẢ HAI HỆ THỐNG TRONG CÙNG CÔNG TRÌNH KHÔNG?

Có, và trên thực tế đây thường là phương án hợp lý nhất.

Ví dụ một tòa nhà văn phòng:

Toàn nhà:

  • Sprinkler.

Riêng phòng server:

  • Hệ khí.

Hoặc một nhà máy:

Khu sản xuất:

  • Sprinkler hoặc drencher phù hợp.

Phòng điều khiển:

  • Hệ khí.

Kho hóa chất:

  • Giải pháp riêng theo loại hóa chất.

Đây mới là cách nhìn đúng.

Không phải:

“Nước hay khí?”

Mà là:

“Khu vực nào nên dùng nước, khu vực nào nên dùng khí?”

Một công trình lớn hoàn toàn có thể có 3–4 công nghệ chữa cháy khác nhau.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – CÓ ĐƯỢC TỰ Ý DÙNG KHÍ THAY SPRINKLER KHÔNG?

Không nên tự ý thay hệ sprinkler bằng hệ khí nếu hồ sơ thiết kế hoặc quy chuẩn đang yêu cầu một giải pháp chữa cháy tự động cụ thể.

QCVN 10:2025/BCA xác định phạm vi phải trang bị hệ thống chữa cháy tự động dựa trên:

  • Công năng.
  • Số tầng.
  • Diện tích.
  • Hạng nguy hiểm cháy.
  • Vị trí tầng hầm.
  • Loại gian phòng.

Quy chuẩn hiện có hiệu lực từ 30/12/2025.

Việc chọn loại hệ thống sau đó phải theo:

  • Nguy cơ cháy.
  • Chất chữa cháy phù hợp.
  • Tiêu chuẩn thiết kế tương ứng.
  • Hồ sơ thiết kế được áp dụng.

Nếu công trình đã được thẩm duyệt/thẩm định theo hồ sơ cũ, việc điều chỉnh trong quá trình thi công cũng phải xử lý theo quy định chuyển tiếp và hồ sơ thiết kế tương ứng. Cục Cảnh sát PCCC & CNCH đã có hướng dẫn rằng công trình đã được cấp giấy chứng nhận thẩm duyệt thì tiếp tục thi công, nghiệm thu theo thiết kế được phê duyệt; nếu điều chỉnh thiết kế thì phải xử lý điều chỉnh theo quy định.

Vậy nên:

Đổi hệ thống PCCC không giống đổi hãng máy lạnh.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – BẢNG SO SÁNH NHANH NHƯ THẾ NÀO?

So sánh nhanh cho thấy hệ nước mạnh về khả năng làm mát, phạm vi rộng và kinh tế ở diện tích lớn; hệ khí mạnh về bảo vệ thiết bị và không gây hư hỏng do nước.

Tiêu chí Hệ thống chữa cháy bằng nước Hệ thống chữa cháy bằng khí
Chất chữa cháy Nước HFC, FK-5-1-12, khí trơ…
Tác động chính Làm mát, khống chế cháy Tạo môi trường/nồng độ chữa cháy
Diện tích lớn Phù hợp Thường kém kinh tế hơn
Phòng kín nhỏ Phù hợp tùy trường hợp Rất phù hợp
Thiết bị điện tử Có nguy cơ hư hỏng do nước Phù hợp hơn
Cặn sau chữa cháy Có nước cần xử lý Các khí theo TCVN 7161 không để lại cặn
Yêu cầu kín phòng Không phải điều kiện cốt lõi của sprinkler Rất quan trọng với hệ khí theo thể tích
Làm mát vật cháy Rất tốt Hạn chế hơn
Khả năng tái cháy Có lợi thế nhờ làm mát Phải duy trì điều kiện/nồng độ phù hợp
Không gian mở Phù hợp hơn Thường không thuận lợi
Server/data center Có thể gây hỏng thiết bị Thường được ưu tiên
Chi phí diện tích lớn Thường hợp lý hơn Thường cao
Nạp lại sau xả Nguồn nước thường dễ bổ sung Cần nạp lại chất khí
Tiêu chuẩn chính TCVN 7336:2021 TCVN 7161

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – NÊN CHỌN THEO QUY TRÌNH NÀO?

Muốn chọn đúng giữa hệ nước và hệ khí, hãy bắt đầu từ chất cháy và giá trị tài sản chứ không bắt đầu từ giá thiết bị.

PCCC Hùng Gia Phát thường rà theo trình tự:

  1. Xác định công năng phòng.
  2. Xác định vật liệu/chất cháy.
  3. Kiểm tra có chất phản ứng với nước không.
  4. Xác định người có thường xuyên ở trong phòng không.
  5. Xác định giá trị và độ nhạy nước của thiết bị.
  6. Kiểm tra độ kín không gian.
  7. Xác định yêu cầu của QCVN 10.
  8. Chọn loại hệ thống.
  9. Chọn tiêu chuẩn thiết kế tương ứng.
  10. Tính toán lưu lượng hoặc lượng khí.
  11. Kiểm tra liên động báo cháy.
  12. Kiểm tra yêu cầu an toàn người.
  13. Tính chi phí đầu tư.
  14. Tính chi phí nạp lại và bảo trì.
  15. Kiểm khả năng cung ứng vật tư dài hạn.

Nói thật, bước 14 và 15 rất hay bị bỏ qua.

Lắp xong thì đẹp.

5 năm sau hết loại khí đó ở thị trường.

Lúc cần nạp mới bắt đầu tìm.

Lúc ấy mới thấy lựa chọn ban đầu chưa chắc đã rẻ.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – NHỮNG SAI LẦM NÀO THƯỜNG GẶP?

Sai lầm phổ biến nhất là chọn hệ theo thói quen thay vì theo nguy cơ cháy thực tế.

Những tình huống PCCC Hùng Gia Phát thường khuyên khách tránh gồm:

“Phòng điện thì cứ khí.”

“Kho thì cứ sprinkler.”

“Có khí rồi bỏ sprinkler.”

“Hệ khí nào cũng giống nhau.”

“CO₂ với khí sạch như nhau.”

“Phòng server kín rồi, khỏi kiểm.”

“Cứ lấy số bình theo phòng bên cạnh.”

“Sprinkler cứ 12 m² một đầu.”

Các cách làm kiểu này rất dễ dẫn đến hệ thống đẹp trên bản vẽ nhưng không phù hợp thực tế.

Một hệ thống PCCC tốt phải trả lời được:

Đám cháy gì?

Chất chữa cháy gì?

Bao nhiêu?

Phun trong bao lâu?

Và người trong khu vực sẽ ra ngoài bằng cách nào?

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – CÁC CÂU HỎI THƯỜNG GẶP LÀ GÌ?

1. Phòng server nên dùng nước hay khí?

Thông thường hệ thống chữa cháy bằng khí được ưu tiên hơn vì không dẫn điện, không để lại cặn và giảm nguy cơ hư hỏng thiết bị.

2. Nhà xưởng nên dùng nước hay khí?

Phần lớn nhà xưởng thông thường phù hợp với hệ nước hơn, nhưng phải kiểm tra hạng nguy hiểm cháy và loại vật liệu.

3. Kho hàng nên dùng hệ nào?

Kho giấy, carton, gỗ, vải thường phù hợp với sprinkler. Kho hóa chất phải kiểm tính tương thích của hàng hóa với nước.

4. Hệ khí có làm hỏng máy tính không?

Các chất khí thuộc phạm vi TCVN 7161 được thiết kế là không dẫn điện và không để lại cặn, vì vậy phù hợp với thiết bị điện tử.

5. CO₂ có phải khí sạch không?

Không nên xem CO₂ như các chất chữa cháy thuộc TCVN 7161. CO₂ được quy định theo tiêu chuẩn riêng và có nguy cơ đối với con người nếu sử dụng không đúng.

6. Sprinkler có phun toàn bộ khi cháy không?

Không đối với hệ sprinkler đầu phun kín thông thường. Các đầu phun chịu tác động nhiệt tại khu vực cháy sẽ kích hoạt theo nguyên lý thiết kế.

7. Hệ khí có cần phòng kín không?

Có. Đối với chữa cháy khí theo thể tích, khả năng giữ nồng độ trong không gian bảo vệ là vấn đề rất quan trọng.

8. Hệ nào rẻ hơn?

Với diện tích lớn, hệ nước thường kinh tế hơn. Với phòng nhỏ nhưng thiết bị giá trị cao, hệ khí có thể hợp lý hơn về tổng thiệt hại tiềm năng.

9. Có được lắp cả sprinkler và khí trong cùng một phòng không?

Có thể, tùy yêu cầu thiết kế và quy chuẩn áp dụng.

10. Có hệ khí rồi có được bỏ sprinkler không?

Không được kết luận như vậy. Phải kiểm QCVN, tiêu chuẩn và hồ sơ thiết kế áp dụng cho công trình.

11. HFC-227ea áp dụng tiêu chuẩn nào?

TCVN 7161-9:2024.

12. IG-55 áp dụng tiêu chuẩn nào?

TCVN 7161-14:2024.

13. IG-541 áp dụng tiêu chuẩn nào?

TCVN 7161-15:2024.

14. Hệ thống sprinkler áp dụng tiêu chuẩn nào?

Tiêu chuẩn chính hiện hành là TCVN 7336:2021 cho hệ chữa cháy tự động bằng nước, bọt trong phạm vi áp dụng.

SO SÁNH HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CHỮA CHÁY BẰNG KHÍ – CUỐI CÙNG NÊN CHỌN HỆ NÀO?

Nếu bảo vệ không gian lớn với vật liệu cháy thông thường, hãy ưu tiên xem xét hệ nước; nếu bảo vệ phòng kín chứa thiết bị điện tử hoặc tài sản rất nhạy nước, hệ khí thường là lựa chọn đáng cân nhắc hơn.

Nhưng đó chỉ là nguyên tắc đầu tiên.

Quyết định cuối cùng phải dựa vào:

Chất cháy → công năng → quy mô → con người → giá trị tài sản → QCVN bắt buộc → tiêu chuẩn thiết kế → khả năng vận hành và bảo trì.

Ở góc nhìn thực tế của PCCC Hùng Gia Phát, câu hỏi tốt nhất không phải:

“Khí hay nước tốt hơn?”

Mà là:

“Nếu cháy đúng tại khu vực này, chất chữa cháy nào dập được đám cháy mà gây ít rủi ro nhất cho người và tài sản?”

Trả lời được câu đó, hệ thống gần như đã có hướng đi đúng.

NGUỒN PHÁP LÝ VÀ TIÊU CHUẨN THAM KHẢO

QCVN 10:2025/BCA ban hành kèm Thông tư 103/2025/TT-BCA, có hiệu lực từ 30/12/2025, quy định các trường hợp phải trang bị hệ thống chữa cháy tự động.

TCVN 7336:2021 hiện còn hiệu lực, quy định thiết kế và lắp đặt hệ thống chữa cháy tự động bằng nước, bọt.

TCVN 7161-1:2022 hiện còn hiệu lực, quy định yêu cầu chung về thiết kế, lắp đặt, thử nghiệm, bảo dưỡng và an toàn của hệ thống chữa cháy bằng khí.

Các phần hiện hành đáng chú ý gồm TCVN 7161-5:2021 đối với FK-5-1-12; TCVN 7161-9:2024 đối với HFC-227ea; TCVN 7161-13:2024 đối với IG-100; TCVN 7161-14:2024 đối với IG-55 và TCVN 7161-15:2024 đối với IG-541.

TCVN 6101:1996 hiện còn hiệu lực đối với hệ thống chữa cháy cacbon dioxide cố định.

Liên hệ với chúng tôi:

CÔNG TY TNHH SX TM DV PCCC HÙNG GIA PHÁT

Địa chỉ: 296 Gò Dầu, P. Tân Sơn Nhì, TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 0943709898

Email: pccc.hgp@gmail.com

Website: https://pccchunggiaphat.com/